Leerdoelen
•Je kunt uitleggen wat de relatie is tussen rente en de verschillende soorten risico's die hiermee gepaard gaan.
•Je kunt uitleggen wat een onderpand is en voorbeelden noemen.
•Je kunt uitleggen hoe een onderpand het risico voor de kredietgever vermindert.
Rente en risico
Rente kun je zien als een vergoeding of compensatie voor het opofferen van iets, of voor het nemen van een risico. Dit zijn de belangrijkste redenen waarom rente bestaat:
Compensatie voor het uitstellen van consumptie (sparen)
Wanneer je spaart, geef je tijdelijk je geld weg aan de bank of je leent het uit aan iemand anders. Dit betekent dat je dat geld nu niet kunt gebruiken om leuke dingen te kopen. Je stelt je consumptie (het kopen van goederen en diensten) uit. Omdat je deze opoffering doet, ontvang je een beloning: rente. De bank betaalt jou rente, omdat zij jouw geld kan gebruiken voor bijvoorbeeld leningen aan andere klanten.
Compensatie voor inflatierisico
Stel je voor dat je €1.000 op je spaarrekening hebt staan. Nu kun je daar een mooie scooter van kopen. Maar je besluit om het geld een jaar te laten staan. Door inflatie (de stijging van prijzen) kan diezelfde scooter over een jaar €1.050 kosten. Als je geen rente op je spaargeld zou krijgen, zou jouw €1.000 na een jaar minder waard zijn. Je kunt die scooter dan niet meer kopen. Jouw koopkracht is dan gedaald. Rente compenseert voor dit inflatierisico. Als je bijvoorbeeld 5% rente krijgt op je €1.000, dan heb je na een jaar €1.050 en kun je die scooter nog steeds kopen.
Compensatie voor het risico van wanbetaling
Niet iedereen betaalt zijn lening altijd netjes terug. Soms kunnen mensen het niet betalen, soms willen ze het niet. Dit wordt wanbetaling genoemd. Voor de bank is dit een risico, want de bank kan haar uitgeleende geld dan kwijtraken. Om dit risico af te dekken, bevat rente een risicopremie. Dit betekent dat iedereen die geld leent van de bank een klein beetje extra betaalt. Met deze risicopremie kan de bank de verliezen opvangen, die ontstaan wanneer klanten hun lening niet terugbetalen. Zo is de bank toch zeker van haar geld, ook al gaat er af en toe iets mis.
Onderpand
De bank heeft manieren om het risico van wanbetaling te verkleinen. Een van de belangrijkste manieren is het vragen om een onderpand.
Wat is een onderpand?
Een onderpand is een bezit dat de lener (jij, als je geld leent) aan de kredietgever (de bank) ter beschikking stelt als extra zekerheid voor een lening. Als de lening niet wordt terugbetaald, mag de bank dit bezit verkopen om toch aan haar geld te komen. Denk bijvoorbeeld aan een hypothecaire lening voor een huis. Je leent geld van de bank om een huis te kopen, en je huis zelf dient dan als onderpand. Andere voorbeelden van onderpand zijn een auto, aandelen of zelfs een patent.
Hoe vermindert onderpand het risico?
Een onderpand heeft verschillende voordelen voor de bank en daarmee ook voor jou als lener:
•De bank krijgt toch een deel van het geld terug: als een lener de lening niet kan of wil terugbetalen, kan de bank het onderpand verkopen. Op deze manier krijgt de bank in ieder geval een deel van het uitgeleende geld terug, wat het verlies beperkt. Dit verlaagt het kredietrisico voor de bank.
•Lagere rente voor de lener: omdat het risico voor de bank door het onderpand kleiner is, hoeft de bank minder risicopremie te berekenen. Dit betekent dat jij als lener vaak een lagere rente betaalt dan wanneer je geen onderpand zou kunnen aanbieden.
•Stimuleert verantwoord gedrag: als jij je huis als onderpand hebt gegeven voor een hypotheek, wil je natuurlijk voorkomen dat de bank jouw huis verkoopt omdat je de lening niet betaalt. Het verliezen van je bezit is een sterke motivatie om je lening netjes af te betalen. Je zult er alles aan doen om je maandelijkse betalingen op tijd te voldoen, zodat je in je huis kunt blijven wonen.
