Leerdoelen
•Je kunt uitleggen wat er in de rijksbegroting en de Miljoenennota staat.
•Je kunt manieren benoemen waarop de overheid een begrotingstekort kan voorkomen.
De financiën van de overheid
Wat is de rijksbegroting?
Net als jij en je ouders moet ook de Nederlandse overheid goed nadenken over wat er binnenkomt aan geld en wat er uitgegeven wordt. Een overzicht van alle verwachte inkomsten en uitgaven van de overheid voor het komende jaar noemen we de rijksbegroting. Dit is dus een soort financieel plan voor heel Nederland.
De overheid geeft ook altijd een uitgebreide uitleg van deze rijksbegroting. Deze uitleg vind je in de Miljoenennota.
Wat is een begrotingstekort?
Stel, jij geeft deze maand meer geld uit dan je hebt verdiend. Wat doe je dan? Deze vraag kun je ook aan de Nederlandse overheid stellen. Wanneer de overheid meer geld uitgeeft dan er binnenkomt, dan spreken we van een begrotingstekort.
Voorbeeld: de rijksbegroting van 2025
•Verwachte inkomsten: 425,1 miljard euro
•Verwachte uitgaven: 457 miljard euro
•In dit geval zijn de uitgaven hoger dan de inkomsten. De berekening ziet er als volgt uit:
•457 miljard euro (uitgaven) - 425,1 miljard euro (inkomsten) = 32,9 miljard euro
•Er is in dit voorbeeld dus een begrotingstekort van 32,9 miljard euro.
Een begrotingstekort voorkomen of oplossen
Hoe kun je een begrotingstekort voorkomen?
Als je als overheid een begrotingstekort wilt voorkomen, zijn er twee belangrijke dingen die je kunt doen:
•Bezuinigen op de uitgaven: de overheid kan ervoor kiezen om minder geld uit te geven. Bijvoorbeeld door minder te investeren in bepaalde projecten of door te besparen op de kosten van ambtenaren.
•Inkomsten verhogen: de overheid kan ervoor kiezen om meer geld binnen te krijgen. Dit kan bijvoorbeeld door hogere belastingen te vragen aan burgers en bedrijven.
Wat als een begrotingstekort toch ontstaat?
Als een begrotingstekort toch ontstaat, zoals in ons voorbeeld van 2025, dan moet de overheid dit tekort financieren. Dit doet de overheid door geld te lenen. Wanneer de overheid geld leent, stijgt de staatsschuld. Dit is het totaalbedrag dat de overheid in de loop der jaren heeft geleend en nog moet terugbetalen.
De overheid leent geld door het uitgeven van staatsobligaties. Dit zijn een soort leningen die jij (of je ouders) of grote bedrijven en banken kunnen kopen. Je leent dan geld uit aan de overheid. In ruil daarvoor krijg je elk jaar een rentevergoeding van de overheid. Het lenen van geld kost de overheid dus ook extra geld, namelijk de rente die betaald moet worden.
