Leerdoelen
•Werking van de hypofyse kunnen beschrijven
•Aangeven hoe zenuwstelsel en hormoonstelsel met elkaar verbonden zijn via de hypothalamus
Overzicht van de hypofyse
De hypofyse is een klein hormoonkliertje dat onderaan in de hersenen ligt. Dit kliertje speelt een grote rol in het aansturen en regelen van het hormoonstelsel. De hypothalamus, een gebiedje in de hersenen net boven de hypofyse, zorgt ervoor dat de hypofyse weet welke hormonen moeten worden afgegeven en in welke hoeveelheid. Via deze verbinding zijn het zenuwstelsel en het hormoonstelsel nauw met elkaar verbonden.
Voorkwab en achterkwab
De hypofyse bestaat uit een voorkwab en een achterkwab, die op verschillende manieren hormonen afgeven. In de praktijk werkt de voorkwab iets anders dan de achterkwab, maar beide delen staan onder controle van de hypothalamus.
(Afbeelding plaatsen: Detailaanzicht van de hypofyse met voorkwab en achterkwab in verschillende kleuren)
Indirecte en directe regeling
• Indirecte regeling: De hypofyse geeft hormonen af die andere hormoonklieren aansporen tot het maken van hun eigen hormonen. Zo stimuleert TSH de schildklier, en FSH en LH stimuleren de eierstokken (ovaria) en teelballen (testis) om geslachtshormonen, zoals oestrogenen en testosteron, aan te maken.
• Directe regeling: De hypofyse kan ook zelf direct hormonen afgeven. Bijvoorbeeld oxytocine, dat de weeën en de toeschietreflex (afgifte van melk) stimuleert. De hypofyse maakt ook groeihormoon, dat lichaamsgroei regelt, en ADH, dat zorgt voor de terugwinning van water in de nieren.
(Tabel plaatsen: Overzicht van hormonen uit de hypofyse en hun werking)
Effecten van groeihormoon
Het groeihormoon werkt alleen in op weefsels die daar gevoelig voor zijn (met de juiste receptoren). Bij volwassenen zit deze gevoeligheid nog in handen, voeten en het hoofd. Hierdoor kunnen die delen soms blijven groeien.
Voorbeeld van een hormoonafwijking
• Te veel groeihormoon kan leiden tot reuzengroei of extreme groei van bepaalde lichaamsdelen. • In veel gevallen is er dan sprake van een goedaardige tumor in de hypofyse die te veel hormonen aanmaakt.
