Planten kennen een heel bijzondere manier van overleven en zich verdedigen tegen verwoesters zoals dieren en schimmels. Er zijn grofweg drie soorten afweer die planten gebruiken: mechanische afweer, chemische afweer en indirecte afweer. Laten we deze types van afweer nader bekijken.
Mechanische afweer
Het eerste type afweer is mechanische afweer. Hierbij gaat het om fysieke kenmerken van de planten die hen beschermen tegen grazende dieren en insecten. Het kan gaan om zaken zoals stekels (denk bijvoorbeeld aan een roos), netelharen met gif zoals bij brandnetels, of zelfs een laagje 'filt' dat insecten moeilijk kunnen penetreren. Deze mechanische structuur zorgt ervoor dat dieren of parasieten simpelweg fysiek moeite hebben om de plant te consumeren.
Daarnaast kan een plant ook beslissen zijn blad af te stoten als het aangetast is door bijvoorbeeld schimmels. Dit is een soort zelfbeschermingsmechanisme waarbij de plant, in plaats van toestaan dat de schimmel zich snel verspreidt naar de rest van de plant, het aangetaste deel eenvoudigweg verwijdert. Dit proces is extra interessant omdat veel organismen zoals schimmels alleen van levende cellen kunnen eten.
Chemische afweer
Het tweede type, chemische afweer, omvat de aanmaak van chemische stoffen of gifstoffen om zichzelf te verdedigen. Planten kunnen detecteren wanneer ze worden gegeten en reageren hierop door specifieke chemicaliën aan te maken. Deze chemische stoffen kunnen pijn of ongemak bij het consumerende dier veroorzaken, waardoor het dier uiteindelijk leert de plant te vermijden.
Een goed voorbeeld hiervan zijn planten die etheen aanmaken. Ethyleen is een signaalstof die leidt tot de aanmaak van tannine, welke buikpijn veroorzaakt bij dieren die van de plant eten. Deze chemische signalen kunnen ook verstuurd worden naar nabijgelegen planten, die daardoor ook tannine gaan aanmaken als een soort preventieve afweer. Caffeïne, nicotine en andere stoffen zijn andere voorbeelden van chemische afweerstoffen.
Indirecte afweer
Het derde type afweer is indirecte afweer. Hierbij stoot de plant geen chemicaliën uit om dieren af te weren, maar lokt in plaats daarvan vijanden van hun 'vijanden'. Een klassiek voorbeeld hiervan is de plant die stoffen aanmaakt die een lieveheersbeestje aantrekken, een natuurlijke vijand van schadelijke luizen.
Daarnaast kunnen planten ook insecten belonen die de plant beschermen tegen andere schadelijke insecten. De plant scheidt stofjes af zoete stoffen zoals suikers die bepaalde insecten als wespen en bijen aantrekken. De aangetrokken insecten beschouwen de plant als hun territorium en beschermen het tegen indringers.
In alle drie de soorten van plantafweer zien we hoe slim en inventief planten kunnen zijn ondanks dat ze niet kunnen verplaatsen zoals dieren. Ze gebruiken een combinatie van fysieke barrières, chemicaliën en aantrekkingsstoffen om hun voortbestaan te verzekeren. Let op, dit intelligent gedrag gebeurt allemaal automatisch en is onderdeel van hun aangeboren afweersystemen. Fascinerend, toch?
