Stel je voor dat een baby automatisch begint te zuigen als een fopspeen in zijn mond wordt gestopt. Is dit gedrag aangeboren of aangeleerd?
Leerdoelen
•Je kunt uitleggen of gedrag is aangeboren of aangeleerd.
•Je kunt verschillende manieren van leren benoemen.
Aangeboren gedrag
Als erfelijke factoren gedrag bepalen, spreken we van aangeboren gedrag. Dit gedrag wordt dus niet aangeleerd. Voorbeelden zijn je overlevingsreflexen, zoals je pupilreflex, je kniereflex, de zuigreflex bij een baby, en instincten, zoals de natuurlijke aanleg om bang te zijn voor vuur, of harde geluiden.
Ook sommige emotionele reacties, zoals lachen en huilen, zijn aangeboren - ze worden niet aangeleerd.
Aangeleerd gedrag
Aangeleerd gedrag daarentegen wordt bepaald door leerprocessen. Er zijn veel verschillende manieren waarop gedrag kan worden aangeleerd. Fietsen bijvoorbeeld, is een vaardigheid die moet worden geleerd - we worden niet geboren met de aanleg voor fietsen.
Er zijn verschillende processen waardoor we dit soort gedragingen kunnen leren:
•Gewenning: Door herhaling van een prikkel reageren we op een bepaalde manier. Denk aan de schoolbel die aangeeft wanneer het tijd is om naar de volgende les te gaan. Een ander voorbeeld is een politiepaard die niet meer schrikt voor bepaalde geluiden of dingen zien, zoals schoten en vuur.
•Inprenting: Leren tijdens een gevoelige periode, bijvoorbeeld tijdens de kindertijd. In deze fase leren we bijvoorbeeld om onze soortgenoten te herkennen en een taal te spreken.
•Trial and Error: Leren door te proberen. Denk aan het leren besturen van een videogame, waarbij je ontdekt wat werkt en wat niet werkt door verschillende knoppen en commando's uit te proberen.
•Conditioneren: Gedrag wordt aangeleerd of afgeleerd door beloning of bestraffing. Een gedrag wordt gestimuleerd als het wordt beloond (denk aan de hond die een poot geeft voor een snackje), of ontmoedigd als het wordt bestraft (bijvoorbeeld een kind dat straf krijgt op school).
Uiteindelijk is gedrag vaak een combinatie van aangeboren en aangeleerd gedrag. Erfelijke factoren bepalen aangeboren gedrag, terwijl aangeleerd gedrag wordt beïnvloed door verschillende leerprocessen. Talent, het lijkt, is een mengsel van beide - terwijl aanleg voor een bepaalde vaardigheid belangrijk is, in de zin van aangeboren gedrag, kan het optimaliseren van die vaardigheid alleen worden bereikt door praktijk en training, aangeleerd gedrag.
Succes met oefenen!
