Leerdoelen
•Je kunt uitleggen wat gedrag is.
•Je kunt de stappen voor een biologisch onderzoek benoemen.
•Je kunt uitleggen op welke twee manieren gedrag bestudeerd kan worden.
•Je kunt uitleggen wat een gedragsketen is.
Wat is gedrag?
In alle eenvoud, alles wat we doen noemen we gedrag. Dit omvat activiteiten zoals zitten, slapen, eten, drinken en lopen. Zelfs stilzitten is een vorm van gedrag. Daarom kunnen we zeggen dat gedrag alles is wat een mens of dier doet. Veel gedrag komt voort als een reactie op een bepaalde prikkel. Deze prikkels kunnen zowel uitwendig als inwendig zijn.
Het observeren van gedrag
Gedrag kan het best bestudeerd worden door langere tijd naar een mens of dier te kijken, in hun natuurlijke omgeving. Dit is belangrijk omdat dieren bijvoorbeeld soms anders gedrag vertonen in gevangenschap door het verschil in levensomstandigheden.
Een objectieve blik op gedrag
Als we gedrag willen bestuderen, is het belangrijk om dit te doen zonder de mening van de waarnemer. We moeten ons richten op feitelijke observaties in plaats van interpretaties. Bijvoorbeeld, als we naar kittens kijken, moeten we enkel beschrijven wat we effectief zien (de kat haalt uit) in plaats van emoties of interpretaties toe te wijzen (de kat is boos).
Hoe onderzoeken we gedrag?
Om gedrag op een gestructureerde manier te bestuderen maken we gebruik van de etologie: de wetenschap die gedrag bestudeert door middel van een vast stappenplan. Allereerst vormen we onze onderzoeksvraag, wat is het gedrag dat we willen bestuderen? Vervolgens stellen we een hypothese op, of wat we verwachten te vinden. Daarna schrijven we ons werkplan op; wat hebben we nodig en hoe gaan we te werk? Dan, na uitvoering van ons onderzoek, verzamelen we onze resultaten en trekken tenslotte onze conclusies.
Een voorbeeld van gedragsonderzoek
Neem bijvoorbeeld een hypothetisch onderzoek naar of goudvissen kunnen zwemmen in limonade. We beginnen dus met onze onderzoeksvraag, de hypothese dat goudvissen kunnen zwemmen in limonade door het feit dat het een vloeistof is. We stellen ons werkplan op, inclusief benodigdheden zoals goudvissen, een aquarium, water, limonade en notitiebenodigdheden. Vervolgens verzamelen we onze resultaten door de goudvissen met regulier water en de goudvissen met limonade te observeren. Tenslotte, na verzameling van gegevens, trekken we een conclusie op basis van onze resultaten.
Gedrag monitoren via ethogram en protocol
Om ons onderzoek van gedrag tot in detail te kunnen uitvoeren, maken we gebruik van een ethogram en een protocol. Het ethogram is een tabel met geobserveerde gedragingen bij mens of dier, inclusief een beschrijving van het gedrag en een afkorting. Het protocol is een tabel waarin we bijhouden hoe vaak deze gedragingen voorkomen.
Gedragsketen
Vaak bestaat gedrag uit opvolgende gedragingen, die we de gedragsketen noemen. Voorbeelden van gedragsketens zijn voortplantingsgedrag, voedselzoekgedrag en verzorgingsgedrag.
Kortom, gedrag is elke actie van een mens of dier, en kan bestudeerd worden via een gestructureerd stappenplan van onderzoek, het maken van een ethogram en protocol en uiteindelijk de observatie van de gedragsketen. Het bestuderen van gedrag is essentieel om meer te leren over mensen en dieren, elkaar beter te begrijpen en beter samen te leven.
