Gedrag beschrijven

Leerdoelen

•Je kunt uitleggen wat er onder gedrag valt.

•Je kunt gedragsonderzoek toepassen gebruikmakend van een ethogram en een protocol.

•Je kunt de volgende termen uitleggen: gedragsketen, respons, gedragssystemen en subsystemen.

Wat is gedrag?

Gedrag omvat alle waarneembare activiteiten van een dier of mens, die tot stand komen door de werking van spieren of klieren. Een respons is een reactie op prikkels, zoals het reageren op een deurbel. Gedrag verhoogt de kans op overleving door adequaat te reageren op de omgeving. Het interne proces dat tot gedrag leidt, wordt vaak gezien als een "black box" omdat het complex en moeilijk te doorgronden is.

Gedragssystemen en subsystemen

Gedrag wordt bestudeerd door het op te splitsen in afzonderlijke handelingen of gedragselementen. Een gedragssysteem bestaat uit verschillende handelingen met hetzelfde doel, zoals voortplanting of voeding. Binnen een gedragssysteem kunnen subsystemen bestaan, zoals nestbouw of balts.

Voorbeeld van gedragssystemen met subsystemen

•Voortplanting: Gedragssysteem

•Nestbouw: Subsysteem

•Balts: Subsysteem

•Broedzorg: Subsysteem

Gedragsketens

Gedrag kan ook worden beschreven in termen van gedragsketens. Dit zijn handelingen die elkaar in een vaste volgorde opvolgen. Een roofdier dat op jacht is, volgt bijvoorbeeld een bepaalde gedragsketen: eerst spieden, dan sluipen, dan aanvallen, en tenslotte de prooi opeten. Deze vaste volgorde is efficiënt. Als een roofdier bijvoorbeeld eerst zou aanvallen en dan pas zou spieden, zou de jacht zelden succesvol zijn.

Ethogrammen en protocollen

Ethogram

Een ethogram is een lijst met objectieve beschrijvingen van waarneembare handelingen van een organisme. Het is belangrijk om objectief te blijven, omdat de betekenis van het gedrag vaak nog onderzocht moet worden. Twee apen die elkaar aanraken mag je bijvoorbeeld niet beschrijven met ‘de apen vinden elkaar lief’, dit is namelijk subjectief. Noteer dus ‘de apen raken elkaar aan’ of iets dergelijks.

Protocol

Een protocol is een lijst van achtereenvolgens waargenomen handelingen van een dier, inclusief de duur en frequentie van deze handelingen. Het helpt bij het analyseren van gedragspatronen.

Gedrag bij planten

Hoewel planten kunnen bewegen, zoals het sluiten van bladeren bij een vliegenvanger, wordt dit niet als gedrag beschouwd omdat planten geen spieren of klieren hebben. Gedrag is voorbehouden aan dieren en mensen.