Leerdoelen
•Je kunt uitleggen hoe vulkanen ontstaan in het Middellandse Zeegebied en de rol van plaattektoniek hierbij.
•Je kunt de verschillende soorten vulkanen en hun kenmerken benoemen.
•Je weet het verschil tussen convergente en divergente plaatbewegingen en wat hun invloed is op vulkanisme.
Vulkanen en plaattektoniek in het middellandse zeegebied
Plaattektoniek en vulkanisme
Vulkanen in het Middellandse Zeegebied zijn nauw verbonden met plaattektoniek. Twee belangrijke plaatbewegingen zijn hierbij van belang: divergente en convergente bewegingen. Bij divergente bewegingen gaan platen uit elkaar, wat ruimte biedt voor magma om op te stijgen en te resulteren in een effusieve eruptie. Dit type vulkaan, zoals de schildvulkaan, heeft een rustige uitbarsting.
Bij convergente bewegingen duikt een oceaanbodem onder een andere plaat, een proces dat subductie wordt genoemd. Dit leidt tot spanningsopbouw en uiteindelijk een explosieve eruptie. De stratovulkaan en caldera zijn voorbeelden van vulkanen die ontstaan bij convergente bewegingen.
Soorten vulkanen
Schildvulkanen en Spleetvulkanen
Bij divergente plaatbewegingen ontstaan schildvulkanen en spleetvulkanen. Deze vulkanen hebben een lage, platte vorm en hun uitbarstingen zijn meestal rustig. Een bekend voorbeeld is de basis van de Etna.
Stratovulkanen en Calderavulkanen
Bij convergente plaatbewegingen ontstaan stratovulkanen, zoals de Vesuvius. Deze vulkanen hebben een gelaagde opbouw van as en lava. Calderavulkanen zijn grotere versies van stratovulkanen en hebben vaak een kratermeer, zoals te zien is bij het eiland Santorini.
Vulkanisme en aardbevingen
Relatie tussen vulkanen en aardbevingen
In gebieden met convergente plaatbewegingen komen vaak zowel vulkanen als aardbevingen voor. De spanningsopbouw bij subductie kan leiden tot aardbevingen. Echter, bij divergente bewegingen, zoals in Marokko, zijn er wel aardbevingen maar geen vulkanen, omdat er geen subductie plaatsvindt.
Vulkanisme in het Middellandse Zeegebied
Verschillen tussen regio's
In het Middellandse Zeegebied zijn er verschillen in vulkanisme door de aard van de plaatbewegingen. In gebieden zoals Griekenland vindt subductie plaats, wat leidt tot vulkanisme en aardbevingen. In contrast, bij de plaatgrenzen tussen Marokko en Spanje wrijven continentbodems tegen elkaar zonder subductie, wat resulteert in aardbevingen zonder vulkanen.
Conclusie
Het vulkanisme in het Middellandse Zeegebied wordt sterk beïnvloed door de aard van de plaatbewegingen. Het begrijpen van deze processen helpt ons te verklaren waarom sommige gebieden vulkanen hebben en andere niet.
