Platentektoniek

Leerdoelen

•Waardoor worden aardkorstplaten in beweging gebracht?

•Wat zijn gevolgen van platentektoniek?

Beweging van de continenten / aardkorstplaten

Platentektoniek is het proces waarbij aardkorstplaten bewegen. Dit fenomeen omvat de verschuiving van continenten vanuit het supercontinent Pangea, dat geleidelijk uit elkaar viel, resulterend in de huidige continentale verdeling.

Deze verschuiving van aardkorstplaten is niet gestopt; voorspellingen tonen aan dat continenten zich zullen blijven verplaatsen en mogelijk opnieuw samenvoegen tot grote continenten in de toekomst. Deze platen bewegen zich met snelheden tussen twee en vijf centimeter per jaar, aangedreven door aanzienlijke energie gezien hun massa.

Opbouw van de aarde

De aarde is opgebouwd uit verschillende lagen: de aardkern, de aardmantel, en de aardkorst.

•De lithosfeer omvat de aardkorst en bestaat uit vaste stof (gesteente). De lithosfeer bestaat uit twee soorten plaat: oceaanbodem en continentbodem.

•De asthenosfeer, gevonden onder de lithosfeer, bevat stroperig gesteente en speelt een cruciale rol in de aandrijving van platentektoniek.

Oorzaken van platentektoniek

Slab pull betreft het zinken van een deel van de oceaanbodem, wat de rest van de plaat meesleurt in zones waar subductie plaatsvindt, waardoor deze platen onder elkaar duiken en smelten.

•Ridge push vindt plaats bij mid-oceanische ruggen, waar nieuwe korst ontstaat en oude korst wegduwt, geholpen door hoogteverschillen en de behoefte van opstijgend magma om ruimte te maken.

•Convectiestromen in de asthenosfeer zijn vergelijkbaar met de beweging in een lavalamp, waar gesteente verwarmd door de kern omhoog beweegt, afkoelt en weer zinkt, waarbij deze stromen plaatbewegingen ondersteunen.

Soorten aardkorstplaten

Het oppervlak van de aarde is bedekt met twee hoofdsoorten van aardkorstplaten: de oceaanbodem en de continentbodem.

•Oceaanbodemplaten zijn relatief dun, variërend van 8 tot 10 kilometer, en bestaan voornamelijk uit basalt, een donker gekleurde vulkanische gesteente dat relatief zwaarder is.

•Continentbodem, daarentegen, is aanzienlijk dikker en kan variëren van 30 tot zelfs 70 kilometer dikte. Deze platen bestaan voornamelijk uit graniet, een lichter gekleurde gesteente dat minder dicht is vergeleken met basalt.

De dikte en samenstelling van deze platen hebben invloed op hoe ze op de stroperige asthenosfeer bewegen en integreren met andere platen.

Beweging en botsingen tussen aardkorstplaten

Platentektoniek kent drie bewegingsrichtingen: convergerend (naar elkaar toe), divergerend (van elkaar af), en transform (langs elkaar heen).

Wanneer aardkorstplaten met elkaar botsen, zijn er verschillende scenario’s mogelijk, afhankelijk van het type plaat:

Oceaanbodem-oceaanbodem: In dit scenario duikt de oudere, zwaardere oceaanbodemplaat onder de jongere door het proces van subductie. Deze ondergedoken plaat smelt vervolgens in de mantel, wat kan leiden tot vulkanische activiteit.

Oceaanbodem-continentbodem: De zwaardere oceaanbodem duikt gewoonlijk onder de lichtere continentbodem, wat ook resulteert in subductie, die vulkanische activiteit kan veroorzaken langs de randen van continenten.

Continentbodem-continentbodem: Wanneer twee continentale platen botsen, is subductie zelden mogelijk vanwege de lichte, maar zeer dikke aard van deze platen. In plaats daarvan worden de platen samengeperst en omhoog geduwd, wat leidt tot de vorming van gebergten door een proces genaamd plooiing. Een bekend voorbeeld hiervan is de Himalaya, voortgekomen uit de botsing tussen de Indische en de Euraziatische plaat.