Waar komt water dat de IJssel afvoert, vandaan?
Leerdoelen
•Je kunt uitleggen welke risico’s er zijn bij hoge waterstanden in de IJssel en het IJsselmeer.
•Je begrijpt welke functies het IJsselmeer heeft voor omliggende gebieden en heel Nederland.
•Je kunt uitleggen hoe Nederland deze functies wil behouden, ook in de toekomst.
IJsselmeergebied: belang, risico's en maatregelen
Ligging en achtergrond
Het IJsselmeer ligt in het midden van Nederland en ontvangt water via de IJssel, een zijrivier van de Rijn. Het IJsselmeer was vroeger de Zuiderzee, een zoute binnenzee. In 1933 veranderde dat toen de Afsluitdijk werd gebouwd. Vanaf dat moment werd het water in het meer zoet.
De rol van de IJssel
De IJssel is een regenrivier, wat betekent dat de hoeveelheid water sterk afhangt van neerslag. Ongeveer 1/5 van het water uit de Rijn stroomt via de IJssel naar het IJsselmeer. Het debiet van de IJssel is gemiddeld 215 m³ per seconde.
Bij hoge waterstanden in de Rijn, stijgt het water ook in de IJssel. Dit levert wateroverlast op in steden als Deventer, Zutphen en Kampen. Deze steden hebben lage kades en liggen op smalle stukken van de rivier, zogenaamde flessenhalzen, waardoor het water zich ophoopt.
Maatregelen tegen wateroverlast
Om overstromingen te voorkomen, zijn verschillende maatregelen genomen:
•Extra afvoer richting het IJsselmeer:
•Hoogwatergeulen zoals het Revediep bij Kampen en de geul bij Veessen-Wapenveld.
•Ruimte voor de rivier:
•Dijkverleggingen en het verlagen van uiterwaarden.
•Beweegbare kademuren in Kampen die omhoog schuiven bij hoog water.
Belangrijke functies van het IJsselmeer
Het IJsselmeer heeft meerdere functies:
Zoetwatervoorraad
Het meer is de grootste zoetwateropslag van Nederland. Dit water is essentieel voor Drinkwatervoorziening in Noord-Nederland en voor irrigatie van landbouwgronden in o.a. Friesland, Groningen, Overijssel en de Noordoostpolder.
2. Recreatie
Rondom het IJsselmeer zijn veel stranden en watersportmogelijkheden zoals zeilen, varen en zwemmen.
3. Natuur
Het meer en de omliggende gebieden zijn rijk aan natuur. Een bekend voorbeeld is de aanleg van de Marker Wadden, een nieuw natuurgebied.
4. Energie
Aan de Friese kant van het IJsselmeer staat een groot windmolenpark dat hernieuwbare energie opwekt.
Problemen bij hoge waterstanden
Bij hoge afvoer van de IJssel én een sterke noordwestenwind ontstaan problemen:
De wind duwt water richting de monding van de IJssel → moeilijker afvoer → kans op overstroming in Kampen.
Diezelfde wind veroorzaakt een hogere waterstand in de Waddenzee, waardoor het IJsselmeer moeilijk water kan lozen via de sluizen.
Oplossingen bij het IJsselmeer
Belangrijke maatregelen zijn:
•Sluizen zoals de Lorenzsluis en Stevinsluis reguleren de afvoer naar de Waddenzee.
•Pompen worden ingezet wanneer het water niet via sluizen weg kan.
•De Balgstuw bij Ramspol: een opblaasbare dijk die water tegenhoudt bij extreme omstandigheden.
Ook wordt de Afsluitdijk verhoogd en gerenoveerd om bestand te zijn tegen zeespiegelstijging en extreme weersomstandigheden.
Waterbeheer: zomers en winters
De waterstand in het IJsselmeer wordt aangepast aan het seizoen:
Seizoen | Doel waterstand | Reden |
|---|---|---|
Zomer | Hoger | Meer gebruik en verdamping |
Winter | Lager | Ruimte om rivierwater af te voeren |
Toekomstige uitdagingen
Door klimaatverandering verandert het regime van de IJssel. De toevoer van water is grilliger: soms veel, soms te weinig. Dit maakt het lastiger om aan de vraag naar zoet water te voldoen.
In 2022 werd het zelfs verboden om water uit het IJsselmeer te pompen voor landbouw. Dit toont aan dat zoet water niet oneindig beschikbaar is. Het waterbeleid moet hier dus rekening mee houden.
