De rol van multinationale ondernemingen

Leerdoelen

•Je kunt multinationale ondernemingen (MNO's) definiëren en de kenmerken ervan benoemen.

•Je kunt uitleggen hoe MNO's bijdragen aan globalisering.

MNO’s

MNO’s zijn bedrijven met vestigingen in meerdere landen. Er zijn heel veel van dit soort bedrijven.

Deze bedrijven hebben vaak:

•Productievestigingen in verschillende landen: onderdelen worden op diverse locaties gemaakt. Nike maakt bijvoorbeeld zijn zolen misschien op een andere plek dan zijn veters.

•Klanten in verschillende landen: het zijn internationaal georiënteerde bedrijven die goed kunnen omgaan met verschillende klantenwensen en culturen.

•Vermogen om te opereren onder diverse omstandigheden: ze zijn in staat om in verschillende landen te produceren, rekening houdend met de lokale omstandigheden.

Waarom zijn MNO’s belangrijk? Winstmaximalisatie en kostenreductie

De drijvende kracht achter elk bedrijf is winst maken: zoveel mogelijk en zo lang mogelijk. Winst is eenvoudigweg de omzet (wat je verkoopt) minus de kosten van de productie.

Je kunt op twee manieren meer winst maken:

1.Door meer te verkopen (dan stijgt je omzet).

2.Door minder kosten te maken bij je productie.

MNO’s richten zich vaak sterk op dat laatste: het verlagen van de productiekosten. Dit kan op verschillende manieren:

•Goedkoper inkopen van grondstoffen: zoek de meest voordelige leveranciers wereldwijd.

•Lagere arbeidskosten: veel productie is verplaatst naar zogenaamde lagelonenlanden. Het gaat tegenwoordig niet alleen om het laagste loon; het opleidingsniveau van de bevolking speelt ook een rol. Een land waar de gemiddelde opleiding mavo of havo is, kan aantrekkelijker zijn voor een investeerder dan een land waar de bevolking nauwelijks kan lezen of schrijven.

•Lage transportkosten: door ontwikkelingen zoals containers en goedkopere luchtvaart zijn de transportkosten per product relatief laag. Hierdoor weegt de besparing op productiekosten (door bijvoorbeeld lage lonen) zwaarder dan de extra transportkosten.

•Goedkope en gemakkelijke communicatie: ontwikkelingen op internet en data-uitwisseling maken het veel eenvoudiger en goedkoper om een bedrijf aan te sturen met vestigingen in verschillende landen. Dit heeft de relatieve afstand kleiner gemaakt (ook wel tijd-ruimtecompressie genoemd), waardoor het gemakkelijker is om verschillende onderdelen te assembleren die op diverse locaties zijn gemaakt.

Locatie van hoofdkantoren en productievestigingen

De hoofdkantoren van MNO’s bevinden zich in de meeste gevallen in welvarende landen, de zogenaamde centrumlanden. Steeds vaker zie je ook hoofdkantoren in de top van semi-periferielanden, maar over het algemeen blijven welvarende landen de norm.

De mogelijkheid om productiekosten te verlagen maakt het dus mogelijk om de productie te verdelen over meerdere vestigingen. MNO’s maken optimaal gebruik van de ontwikkelingen in transport en communicatie om zich overal te vestigen waar het voordelig is. Ze hebben de kennis en de investeringskracht om dit te doen. De opdeling van de productieketen is hierbij cruciaal: MNO's kiezen de plekken waar de productiekosten van onderdelen het laagst zijn, vaak in lagelonenlanden.

De hoofdkantoren, waar het bedrijf wordt aangestuurd en waar vaak ook het grootste deel van de afzetmarkt zich bevindt, staan in welvarende landen. De verwevenheid tussen de gebieden waar productie plaatsvindt, waar assemblage plaatsvindt, en waar het bedrijf wordt aangestuurd, is hierdoor enorm toegenomen.

Apple: een aanjager van globalisering

Laten we het voorbeeld van Apple bekijken om te zien hoe een MNO een aanjager van globalisering kan zijn.

•Economische rol: Apple is een multinationale onderneming met zijn hoofdkantoor in de Verenigde Staten, een welvarend land. De productie van bijvoorbeeld iPhones vindt plaats in landen als China en Vietnam, waar de arbeidskosten lager zijn en specialistische kennis aanwezig is. Na productie worden de producten verscheept naar welvarende landen wereldwijd, waar consumenten ze kunnen betalen.

•Dit proces zorgt voor een grotere economische verwevenheid: Apple heeft belang bij de economische stabiliteit en productieomstandigheden in China en Vietnam, terwijl deze landen op hun beurt belang hebben bij het succes van Apple in de Verenigde Staten en wereldwijd. Ze zijn van elkaar afhankelijk geworden.

•Culturele rol: Naast de economische kant is Apple ook een communicatiebedrijf dat data-uitwisseling mogelijk maakt. Denk aan apps, internettoegang en sociale media via iPhones en andere Apple-producten. Hierdoor is de verwevenheid tussen mensen op allerlei andere (culturele) vlakken toegenomen, doordat communicatie en informatie-uitwisseling wereldwijd makkelijker en sneller zijn geworden.