Leerdoelen
•Je kunt de drie belangrijkste soorten kaarten benoemen en hun kenmerken uitleggen.
•Je kunt een kaart aflezen.
•Je kunt de afstand tussen twee plekken op een kaart berekenen aan de hand van de schaal en deze omrekenen naar kilometers.
Kaarten vinden in de atlas
Voordat je een kaart kunt lezen, moet je deze eerst vinden. In een atlas vind je kaarten met behulp van registers. Dit zijn lijsten waarin je bijvoorbeeld plaatsen, onderwerpen of geografische namen kunt opzoeken. Afhankelijk van de vraag die je beantwoord wilt hebben, gebruik je een specifiek register om de juiste kaart te vinden.
Soorten kaarten
Overzichtskaarten
Overzichtskaarten geven een algemeen beeld van een gebied. Deze kaarten zijn te verdelen in twee categorieën: staatkundige en natuurkundige overzichtskaarten.
Staatkundige overzichtskaarten
Deze kaarten laten de politieke indeling van een gebied zien. Je vindt er bijvoorbeeld landgrenzen, provincies en steden op. Landen hebben vaak verschillende kleuren, zodat je in één oogopslag ziet waar ze liggen en hoe ze zijn ingedeeld. Ze helpen je om snel te zien hoe bijvoorbeeld de wereld of een land politiek is ingedeeld.
Natuurkundige overzichtskaarten
Natuurkundige kaarten geven een overzicht van het landschap. Hierop zie je bijvoorbeeld hoogteverschillen, bergen, rivieren en meren. Groene gebieden zijn vaak laaggelegen, terwijl bruine kleuren hogere gebieden aangeven; hoe donkerder het bruin, hoe hoger het gebied ligt. Deze kaarten zijn handig als je wilt weten waar een gebergte zich bevindt of waar een rivier door een gebied stroomt.
Topografische kaarten
Topografische kaarten zijn heel gedetailleerd en tonen een klein, specifiek gebied. Je vindt er veel details op, zoals wegen, spoorlijnen, rivieren, bossen, weilanden en soms zelfs individuele gebouwen. Deze kaarten zijn ideaal als je nauwkeurige informatie zoekt over de exacte ligging van kenmerken in een kleine regio, zoals een stad of een deel van een stad.
Thematische kaarten
Thematische kaarten richten zich op één specifiek onderwerp, oftewel een thema. Dit kan van alles zijn: van bevolkingsdichtheid en godsdienst tot neerslag, klimaat of waterverbruik. Het belangrijkste kenmerk is dat ze informatie geven over een bepaald thema, vaak met behulp van kleuren, symbolen of grafieken. Ze kunnen van de hele wereld, een land of een stad zijn.
Een kaart aflezen
Om de juiste informatie uit een kaart te halen, moet je goed weten hoe je een kaart moet aflezen. Drie belangrijke onderdelen helpen je hierbij: de titel, de legenda en de schaal.
De titel
Elke kaart heeft een titel. Deze geeft aan waar de kaart over gaat. Door de titel te lezen, weet je direct of de kaart de informatie bevat die je zoekt en welk type kaart het is (bijvoorbeeld een staatkundige overzichtskaart). Dit helpt je om de kaart correct te interpreteren.
De legenda
De legenda is de verklaring van de symbolen, kleuren en arceringen die op de kaart worden gebruikt. Voor thematische kaarten staat de legenda vaak direct op de kaart. Bij overzichtskaarten vind je de legenda meestal voor- of achterin de atlas, omdat de symbolen en kleuren voor dit type kaarten vaak hetzelfde zijn. Door de legenda goed te lezen, begrijp je wat alle elementen op de kaart betekenen.
De schaal
De schaal geeft aan hoeveel de kaart is verkleind ten opzichte van de werkelijkheid. Het is een belangrijk getal dat laat zien hoe een afstand op de kaart zich verhoudt tot dezelfde afstand in het echt. De schaal wordt vaak weergegeven als een verhouding, bijvoorbeeld 1:100.000. Dit betekent dat 1 centimeter op de kaart in werkelijkheid 100.000 centimeter is.
Rekenen met schaal
Soms wil je weten hoe groot een afstand in werkelijkheid is, bijvoorbeeld de afstand tussen twee steden. Dit kun je berekenen met behulp van de schaal.
Van centimeter naar kilometer
De schaal wordt vaak uitgedrukt in centimeters (bijvoorbeeld 1:1.000.000 betekent 1 cm op de kaart is 1.000.000 cm in werkelijkheid). Omdat 1.000.000 centimeter een groot getal is, rekenen we dit vaak om naar kilometers. Om van centimeter naar kilometer te rekenen, haal je vijf nullen van het getal af.
•100 centimeter = 1 meter (2 nullen eraf)
•1.000 meter = 1 kilometer (3 nullen eraf)
•Dus van centimeter naar kilometer is 2 + 3 = 5 nullen eraf.
•Voorbeeld: 100.000 centimeter = 1 kilometer.
Rekenvoorbeeld: afstand tussen steden
Laten we een voorbeeld bekijken om te oefenen met rekenen: Je wilt de afstand tussen Groningen en Leeuwarden weten in kilometers. Op een kaart meet je met je liniaal dat de afstand 6 centimeter is. De schaal van de kaart is 1:1.000.000. Wat is de afstand dan in werkelijkheid?
Hier is de rekensom:
1.Bepaal de werkelijke afstand per centimeter op de kaart: De schaal is 1:1.000.000. Dit betekent: 1 cm op de kaart = 1.000.000 cm in werkelijkheid.
2.Reken de werkelijke afstand om naar kilometers: 1.000.000 cm = 10 kilometer (vijf nullen eraf). Dus, 1 cm op de kaart = 10 km in werkelijkheid.
3.Bereken de totale afstand in kilometers: Je hebt op de kaart 6 cm gemeten. 6 cm op de kaart * 10 km/cm = 60 kilometer in werkelijkheid.
De afstand tussen Groningen en Leeuwarden is hemelsbreed (in een rechte lijn) ongeveer 60 kilometer.
