Migratie, push- en pullfactoren

Leerdoelen

•Je kunt de belangrijkste migratiestromen in de wereld benoemen en beschrijven.

•Je kunt de push- en pullfactoren voor migratie uitleggen.

•Je kunt de verschillende groepen migranten onderscheiden en hun kenmerken benoemen.

Migratiestromen

Migratiestromen zijn de patronen waarin mensen zich verplaatsen van de ene plek naar de andere. Deze patronen laten verschillende trends zien.

Patronen in migratie

Binnenlandse migratie, waarbij mensen binnen de grenzen van hun eigen land verhuizen, komt vooral veel voor in welvarende gebieden, zoals de centrumlanden in West-Europa en Noord-Amerika. Maar ook in semi-periferielanden zoals Brazilië, China en India vindt veel binnenlandse migratie plaats. Hierbij trekken mensen vaak van het platteland naar de steden waar meer werk en welvaart is.

Arbeidsmigratie is wanneer mensen verhuizen om ergens anders te gaan werken. Deze stroom gaat vaak van armere gebieden naar welvarendere gebieden. Dit kan binnen een land zijn (bijvoorbeeld van een arme provincie naar een rijke provincie) of over grote afstanden, vaak naar centrumlanden. Europa is een bekend voorbeeld, maar de laatste tien jaar is er ook een sterke stroom van arbeidsmigranten naar Saoedi-Arabië en andere Golfstaten, zoals Qatar, vanwege grootschalige bouwprojecten.

Migratie die ontstaat door conflicten is vaak over kortere afstanden en gaat dan meestal naar buurlanden. Een voorbeeld hiervan zijn conflicten in Afrikaanse landen, waar mensen vluchten naar direct aangrenzende landen. Ook de miljoenen Syriërs die naar Jordanië en Turkije zijn gevlucht, zijn een voorbeeld van migratie over korte afstand.

Vestigings- en vertrekgebieden

Als we naar de wereldwijde kaart kijken, zien we dat er duidelijke vestigingsgebieden en vertrekgebieden zijn. Vestigingsgebieden zijn meestal welvarende landen (centrumlanden), met als uitzondering de snelgroeiende Golfstaten. Vertrekgebieden zijn over het algemeen armere landen. Je ziet bijvoorbeeld dat veel mensen uit India wegtrekken, hoewel India zelf ook veel binnenlandse migratie kent.

Scholing en afstand

Er is ook een verband tussen het scholingsniveau van migranten en de afstand die ze afleggen. Arbeidsmigranten met veel scholing, vaak hoogopgeleid, leggen vaak enorme afstanden af. Denk aan specialisten uit India die werken bij hightechbedrijven in Nederland. Migranten met een lagere opleiding reizen over het algemeen kortere afstanden.

Push- en pullfactoren van migratie

Migratie wordt gedreven door twee soorten factoren: pullfactoren (aantrekkingskracht van een land) en pushfactoren (redenen om een land te verlaten).

Pullfactoren: de aantrekkingskracht van een land

Dit zijn de redenen waarom mensen naar een bepaald land willen verhuizen:

•Economische voordelen: mensen zoeken welvaart, willen meer verdienen en een zekere toekomst opbouwen. Ze trekken naar landen met voldoende werkgelegenheid of waar ze voor hun werk meer loon kunnen krijgen.

•Welzijn en veiligheid: een betere gezondheid en de mogelijkheid om opleidingen te volgen spelen ook een rol. Mensen willen zich veilig voelen, vrij hun mening kunnen uiten en kunnen zijn wie ze zijn.

•Gezinsvorming: een belangrijke pullfactor is gezinsvorming. Vaak verhuist een partner al naar een ander land voor werk, waarna de andere gezinsleden volgen om een gezin te vormen of te herenigen. Dit wordt ook wel volgmigratie genoemd.

Pushfactoren: redenen om te vertrekken

Dit zijn de redenen waarom mensen hun eigen land willen verlaten:

•Politieke instabiliteit en onveiligheid: slecht bestuur, corruptie, ongelijke verdeling van middelen en onderdrukking (geen vrije meningsuiting, pers of rechtspraak) zijn sterke redenen om te vluchten. Oorlog is een duidelijke factor die mensen dwingt te vertrekken om hun leven te redden.

•Economische noodzaak: grote armoede in het thuisland, zonder perspectief op verbetering, kan mensen dwingen om een alternatief te zoeken in het buitenland. Dit is de tegenhanger van welvaart als pullfactor.

•Natuur en klimaat: natuurrampen zoals overstromingen, aardbevingen, vulkaanuitbarstingen of langdurige droogte kunnen gebieden onbewoonbaar maken. Ook de gevolgen van klimaatverandering, zoals mislukte oogsten en hongersnood, worden een steeds belangrijkere reden om te vertrekken.

Trends en ontwikkelingen in migratie

De laatste vijftien jaar is migratie wereldwijd enorm toegenomen. Dit komt door verschillende factoren.

Waarom migratie toeneemt

1. Toenemende ongelijkheid en conflicten:

•De ongelijkheid in de wereld neemt toe: welvaart in centrumlanden stijgt, terwijl armoede in periferielanden ook toeneemt. Dit vergroot de drang om te migreren.

•Het aantal gewapende conflicten, met name in arme landen in Afrika en Zuidoost-Azië, is nog nooit zo hoog geweest. Dit leidt tot meer mensen die zich onveilig voelen en vluchten.

2. Verbeterd transport en communicatie:

•Transport (vliegen, varen, treinreizen) is goedkoper, makkelijker en veiliger geworden. Hoewel incidenten met migrantenboten in het nieuws komen, bereikt het grootste deel van de migranten veilig zijn bestemming.

•Communicatie is enorm verbeterd, vooral door internet en sociale media. Mensen zien en horen gemakkelijker hoe aantrekkelijk een ander land is en kunnen contact houden met vrienden en familie die al in het buitenland wonen.

3. Transnationale netwerken: Door de verbeterde communicatie kunnen migranten gemakkelijk contact houden met hun familie en vrienden in hun herkomstgebied. Ze leven als het ware over twee grenzen heen. Dit creëert transnationale netwerken en maakt migratie gemakkelijker, omdat migranten ondersteuning en informatie kunnen krijgen van mensen die hen voorgingen.

Typen migranten

Je kunt migranten in verschillende groepen onderscheiden, gebaseerd op de reden van hun migratie:

•Vluchtelingen en ontheemden: vluchtelingen zijn mensen die de grens oversteken om te ontkomen aan oorlog, geweld of vervolging. Ontheemden zijn mensen die binnen hun eigen land op de vlucht zijn, bijvoorbeeld naar een andere provincie waar het wel veilig is.

•Arbeidsmigranten: deze groep verhuist op zoek naar werk en betere economische omstandigheden.

•Kennismigranten en volgmigranten: kennismigranten zijn hoogopgeleide arbeidsmigranten zoals expats en internationale studenten, die hun kennis en vaardigheden inzetten in een ander land. Volgmigranten zijn mensen die migreren om zich bij familieleden te voegen die al in een ander land wonen (dit valt onder gezinsvorming).

•Ecologische migranten: dit zijn mensen die vluchten vanwege natuurrampen of langzame veranderingen zoals klimaatverandering die hun leefgebied onvruchtbaar maken.

Al deze vormen van migratie veranderen de bevolkingsspreiding binnen en tussen landen. De grote migratiestromen hangen direct samen met de verschillen in welvaart en het aantal conflicten wereldwijd.

Migratie naar Europa

Er komen veel migranten naar Europa. Dit is een complex vraagstuk, maar de belangrijkste redenen zijn:

•Push- en pullfactoren: veel migranten willen armoede en onveiligheid in hun herkomstgebied ontvluchten (push) en zoeken werkgelegenheid en welvaart in Europa (pull).

•Arbeidsmigratie: het overgrote deel van de migranten naar Europa zijn arbeidsmigranten.

•Vluchtelingenstromen: daarnaast is er een aanzienlijk aantal vluchtelingen dat Europa bereikt, vaak in golven, zoals tijdens de conflicten in Oekraïne en Syrië.

•Risicobereidheid: de situatie in de herkomstgebieden van veel migranten is vaak zo slecht, dat ze een gevaarlijke en dure reis naar Europa aandurven. Het risico weegt dan op tegen de uitzichtloosheid thuis.