Gesteentekringloop

Leerdoelen

•Je kunt uitleggen hoe stollingsgesteente, sedimentgesteente en metamorfgesteente ontstaan en waar deze ontstaan.

•Je kunt voorbeelden noemen van stollingsgesteente, sedimentgesteente en metamorfgesteente.

•Je kunt uitleggen hoe de gesteentekringloop werkt.

De drie soorten gesteenten

Op aarde komen allerlei soorten gesteenten voor. Toch kun je ze allemaal indelen in drie hoofdgroepen:

•stollingsgesteenten

•sedimentgesteenten

•metamorfgesteenten

Stollingsgesteenten

Stollingsgesteente ontstaat wanneer vloeibaar gesteente, oftewel magma, afkoelt en hard wordt. Dit proces heet stollen.

Het gebeurt vaak bij vulkanen: lava die uitbarst, koelt af en verandert in een hard gesteente.

Voorbeelden: graniet en basalt.

Sedimentgesteenten

Wanneer gesteente lange tijd aan de buitenkant van de aarde ligt, kan het verweren en door erosie in kleine stukjes breken. Wind, water of ijs voeren deze stukjes mee.

Op plekken waar de rivier langzamer stroomt, kan het water de stukjes niet meer meenemen. Ze worden daar neergelegd: dit heet sedimentatie. Als er steeds nieuwe laagjes op elkaar komen, ontstaat een dik pakket. Door de druk van de lagen erboven worden de onderste lagen samengeperst tot een hard gesteente: sedimentgesteente.

Voorbeelden:

•zandsteen (ontstaat uit samengeperst zand)

•schalie (ontstaat uit samengeperste klei)

•kalksteen (ontstaat uit samengeperste schelpen en resten van diertjes)

Metamorfgesteenten

Als gesteenten diep in de aarde terechtkomen, neemt de druk en temperatuur toe. Onder deze omstandigheden verandert het gesteente van samenstelling. Dit proces heet metamorfose.

Voorbeelden:

•kwartsiet (uit zandsteen)

•Leisteen (uit schalie)

•marmer (uit kalksteen)

De gesteentekringloop

De drie soorten gesteenten zijn met elkaar verbonden in de gesteentekringloop:

1.Magma koelt af → stollingsgesteente.

2.Stollingsgesteente kan verweren en eroderen → sediment.

3.Sediment stapelt op en wordt samengeperst → sedimentgesteente.

4.Door hoge druk en temperatuur → metamorfgesteente.

5.Metamorfgesteente kan weer smelten → magma.

De kringloop kan kort of lang zijn. Zo kan stollingsgesteente ook direct weer smelten, of door druk veranderen in metamorfgesteente.

De gesteenten van Nederland

In Nederland komen veel rivieren samen, zoals de Rijn en de Maas. Ons land ligt in de benedenloop van deze rivieren. Hier stroomt het water langzaam en wordt veel sediment afgezet: zand, grind en klei.

Doordat dit sediment zich steeds verder opstapelt, ontstaat een dik pakket. Door de hoge druk kan dit in de toekomst veranderen in sedimentgesteenten zoals zandsteen, schalie of kalksteen.