2 AARDE Endogene en exogene processen

Publiek

Woorden in deze lijst (68)

Origineel

aardkern: Het binnenste deel van de aarde waar warmte ontstaat.
aardkorst: Het buitenste laagje van de aarde dat bestaat uit stukken oceanbodem en stukken continent.
aardmantel: Het deel van de aarde waar de aardkorst op drijft.
actualiteitsprincipe: Het idee dat natuurlijke processen zoals ze tegenwoordig verlopen, dat in het verleden op dezelfde wijze hebben gedaan.
asthenosfeer: Het gedeelte van de mantel dat gedeeltelijk vloeibaar is en waar de lithosfeer overheen beweegt.
basalt: Stollingsgesteente dat ontstaat bij vulkaanuitbarstingen en veel in oceanische korst voorkomt.
breuken: Barsten in het gesteente ontstaan door toenemende spanning.
breukgebergte: Gebergte dat ontstaat wanneer langs een breuk een deel van de aardkorst wegzakt of een ander deel omhoogkomt.
bruinkool: Sedimentgesteente dat ontstaat door het samenpersen van lagen veen.
caldera: Een grote cirkelvormige krater ontstaan nadat het bovenste deel van de vulkaan is weggeblazen na een zeer krachtige eruptie of is ingestort na het snel leeglopen van de magmakamer.
chemische verwering: Het oplossen van gesteente door de inwerking van water, zuren en zuurstof.
conglomeraat: Een gesteente dat ontstaat wanneer lagen grind worden samengeperst.
convectiestromen: Stromingen van vloeibaar gesteente in de aardmantel ontstaan door de afgifte van warmte vanuit de aardkern.
convergente plaatgrenzen: De plaatgrenzen waarbij aardplaten naar elkaar bewegen.
delta: Nieuw land in zee dat ontstaat op een plaats waar een rivier in zee uitmondt en het sediment ophoopt.
dieptegesteente: Stollingsgesteente dat ontstaat wanneer magma ondergronds afkoelt en stolt.
diepzeetrog: De diepste plaatsen in de zeebodem die ontstaan waar oceanische korst onder continentale korst wordt geduwd.
divergente plaatgrenzen: De plaatgrenzen waarbij aardplaten uit elkaar bewegen.
doline: Laagte in het terrein die ontstaat doordat grotten in kalksteen instorten.
effusieve eruptie: Een vulkaanuitbarsting met een rustig verloop.
erosie: De uitschurende werking van water, wind of ijs dat in beweging is.
estuarium: Een trechtervormige riviermonding die ontstaat bij grote verschillen tussen eb en vloed.
explosieve eruptie: Een explosief verlopende uitbarsting van een vulkaan.
fysische verwering: Zie mechanische verwering.
geologische tijdschaal: De indeling van de geschiedenis van de aarde in tijdvakken.
gesteentekringloop: De doorgaande omvorming van stollingsgesteente naar sedimentgesteente naar metamorf gesteente.
graniet: Stollingsgesteente dat ondergronds stolt bij intrusies.
horst: Een stuk aardkorst dat langs een breuk omhoog is gekomen.
hotspot: Plekken op aarde waar in de aardmantel pluimen van zeer heet magma omhoog komen.
hydrologische kringloop: De kringloop van het water.
intensiteit: De sterkte van een aardbeving gemeten aan de hand van de hoeveelheid schade.
intrusie: Stijgend magma dat vast gesteente binnendringt, afkoelt en stolt.
kalksteen: Sedimentgesteente dat ontstaat door het samenpersen van schelpen en kalkskeletten.
karstverschijnselen: Alle verschijnselen die ontstaan door het oplossen van kalksteen.
koolstofkringloop: De continue verplaatsing van koolstof tussen de atmosfeer, hydrosfeer, biosfeer en lithosfeer.
leisteen: Metamorf gesteente dat ontstaat uit schalie.
lithosfeer: De aardkorst en het bovenste deel van de aardmantel die samen als aardplaten bewegen.
magnitude: De sterkte van een aardbeving gemeten aan de hand van de hoeveelheid vrijgekomen energie.
marmer: Metamorf gesteente dat ontstaat uit kalksteen.
massa bewegingen: Het langs een helling naar beneden bewegen van gesteente.
mechanische verwering: Het verbrokkelen van gesteente door het bevriezen van water, temperatuurwisselingen of de werking van wortels.
metamorf gesteente: Gesteente dat ontstaat doordat bestaand gesteente onder invloed van hoge temperatuur en grote druk langzaam wordt vervormd.
midoceanische rug: Een wereldwijd aaneengesloten 'onderwatergebergte' op de oceaanbodem ontstaan doordat oceanische korst uit elkaar drijft.
morene: Materiaal dat door een gletsjer wordt neergelegd.
Pangea: Het supercontinent dat ongeveer 200 miljoen jaar geleden bestond.
platentektoniek: Het bewegen van de aardplaten.
plooien: Gesteente dat door de druk in de aardkorst verbogen wordt.
puinhelling: De ophoping van stenen die door massa bewegingen langs de helling naar beneden zijn gekomen.
puinwaaier: De kegelvormige ophoping van verweringsmateriaal die ontstaat zodra de stroomsnelheid van een rivier plotseling snel afneemt.
pyroclastica: Al het materiaal dat bij een vulkaanuitbarsting in de lucht wordt geslingerd, zoals lava, as en stenen.
rivierstelsel: De hoofdrivier met haar zijrivieren en zijtakken.
schaal van Mercalli: Schaal waarbij de intensiteit van een aardbeving wordt gemeten aan de hand van de hoeveelheid schade die is aangericht.
schaal van Richter: Schaal waarbij de magnitude van een aardbeving wordt gemeten aan de hand van de hoeveelheid energie die vrijkomt.
schalie: Sedimentgesteente dat ontstaat door het samenpersen van lagen klei.
schild: De kern van het continent, waar de oudste gesteenten voorkomen.
schildvulkaan: Een vulkaan die ontstaat doordat de dun vloeibare basaltische lava 'rustig' vanuit de krater uitstroomt en een uitgestrekt gebied kan bedekken.
sedimentatie: Het ophopen van sediment op plaatsen waar de snelheid van water of wind afneemt.
sedimentgesteente: Gesteente dat ontstaat door het samenpersen van sedimenten.
slenk: Een stuk aardkorst dat langs een breuk naar beneden is gezakt.
stollingsgesteente: Gesteente dat ontstaat doordat vloeibare lava of vloeibaar magma stolt.
stratovulkaan: Kegelvormige vulkaan die bestaat uit een gelaagde opbouw van afwisselend as- en lavalagen.
stroomgebied: Gebied waarbinnen al het regen- en smeltwater via één hoofdrivier wordt meegenomen.
subductie: Het wegduiken van oceaanbodem in de aardmantel.
transforme plaatgrenzen: De plaatgrenzen waarbij aardplaten langs elkaar bewegen.
transport: Het vervoer van verweringsmateriaal door ijs, water en wind.
tsunami: Golven die ontstaan door aardbevingen op de bodem van de oceaan.
uitvloeiingsgesteente: Stollingsgesteente dat ontstaat wanneer lava aan het aardoppervlak afkoelt en stolt.
zandsteen: Sedimentgesteente dat ontstaat door het samenpersen van lagen zand.