Leerdoelen
•Je kunt uitleggen wanneer water een oplosmiddel of een spoelmiddel is.
•Je kunt het verschil tussen natuurlijke en synthetische zeep beschrijven.
•Je kunt de werking van zeep uitleggen en een zeepmolecuul schetsen.
•Je kunt uitleggen waarom je meer zeep nodig hebt bij hard water dan bij zacht water.
Water: oplosmiddel of spoelmiddel?
Water is superhandig en kun je op twee manieren gebruiken: als oplosmiddel en als spoelmiddel.
Als oplosmiddel gebruik je water wanneer je een andere stof erin wilt oplossen. Denk bijvoorbeeld aan limonadesiroop. De siroop 'verdwijnt' in het water en vormt één geheel. Als spoelmiddel gebruik je water om iets weg te spoelen dat niet oplost. Stel, je hebt een pan gebruikt en er zit nog een restje eten in. Je spoelt de pan af onder de kraan. Het restje eten lost niet op, maar je spoelt het wel weg. Ook bij de wc spoel je dingen door die niet oplossen, maar die wel weg moeten.
Soorten zeep: Natuurlijk of synthetisch?
Zeep gebruiken we vaak om af te wassen of om onze handen mee te wassen. Er zijn twee belangrijke soorten zeep:
1.Natuurlijke zeep: Deze zeep wordt gemaakt van materialen uit de natuur, zoals dierlijke of plantaardige oliën en vetten.
2.Synthetische zeep: Deze zeep wordt gemaakt van aardolieproducten. Veel van de afwasmiddelen en douchegels die we vandaag de dag gebruiken, zijn voorbeelden van synthetische zeep.
Hoe werkt zeep?
Als je heel diep inzoomt, ontdek je dat zeep bestaat uit kleine deeltjes die we zeepmoleculen noemen. Deze moleculen zijn speciaal gebouwd en zorgen ervoor dat zeep zo goed schoonmaakt.
Het zeepmolecuul
Een zeepmolecuul heeft twee belangrijke delen: een kop en een staart.
•De staart is hydrofoob. Dit betekent 'watervrezend'. De staart lost niet graag op in water en blijft er liever van weg. Hij zoekt juist contact met vet en olie.
•De kop is hydrofiel. Dit betekent 'waterminnend'. De kop lost juist graag op in water en voelt zich daar helemaal thuis.
Zeep als emulgator
Wanneer je je handen wast waar bijvoorbeeld vet op zit, komt het zeepmolecuul in actie.
1.De hydrofobe staart van het zeepmolecuul zoekt het vet op en kruipt erin.
2.Tegelijkertijd zoekt de hydrofiele kop van hetzelfde molecuul contact met het water. De zeepmoleculen omringen het vetdeeltje, met hun staarten in het vet en hun koppen in het water. Hierdoor vormt zich een klein bolletje met vet in het midden en de waterminnende koppen aan de buitenkant. Dit bolletje kan nu wel oplossen in water en zo wordt het vet weggespoeld. Zeep is dus een emulgator: een stof die ervoor zorgt dat twee vloeistoffen (zoals olie en water) die normaal niet mengen, toch met elkaar kunnen mengen en als één geheel weggespoeld kunnen worden.
Hard of zacht water: Het verschil in zeepgebruik
Je hebt vast wel eens gemerkt dat je soms meer afwasmiddel nodig hebt dan andere keren om je borden schoon te krijgen. Dit heeft te maken met de hardheid van het water dat uit je kraan komt.
Wat is hard en zacht water?
•Hard water is water dat veel kalk bevat. Kalk is een mineraal dat van nature in water kan zitten.
•Zacht water is water dat weinig kalk bevat.
Waarom heb je meer zeep nodig bij hard water?
Als zeep in aanraking komt met kalk, gebeurt er iets wat je niet wilt als je schoonmaakt: de zeep reageert met de kalk. Door deze reactie ontstaat er een nieuwe stof die we kalkzeep noemen. Het probleem met kalkzeep is dat het geen schoonmaakkracht meer heeft; het maakt niet schoon.
Dit betekent dat de zeep die je hebt toegevoegd, eerst wordt 'opgebruikt' om te reageren met de kalk in het harde water. Pas daarna, als alle kalk is gereageerd en er dus kalkzeep is gevormd, kan de nieuwe zeep die je toevoegt echt gebruikt worden om vuil en vet schoon te maken.
Dus:
•Bij hard water: Je hebt veel zeep nodig, omdat een deel van de zeep eerst reageert met de kalk en kalkzeep vormt. Deze kalkzeep maakt niet schoon. Pas daarna kan de rest van de zeep (of de zeep die je extra toevoegt) het vuil aanpakken.
•Bij zacht water: Er is weinig kalk, dus de zeep kan meteen gebruikt worden om schoon te maken. Je hebt hierdoor veel minder zeep nodig.
