Les over E Geinig

Leerdoelen

•Je kunt uitleggen wat een puntdicht en een limerick zijn en hun kenmerken benoemen.

•Je kunt humoristische stijlmiddelen zoals een woordspeling, ironie, overdrijving en understatement herkennen en uitleggen.

•Je kunt de werking van eindrijm, rijmschema's, alliteratie en assonantie in humoristische gedichten beschrijven.

Humor in poëzie

Poëzie is spelen met taal. Dichters zoeken naar de juiste woorden om een bijzonder effect te bereiken. Vaak schrijven dichters niet alleen om gevoelens uit te drukken, maar ook om de lezer te vermaken met humor. Dit doen ze bijvoorbeeld door een alledaags onderwerp op een verrassende manier te beschrijven of door de lezer op het verkeerde been te zetten. Dit effect van verrassing en opzet in de war brengen noemen we ook wel misleiding.

Humoristische dichtvormen

Er bestaan specifieke dichtvormen die speciaal zijn ontworpen om een grappig of gevat effect te hebben:

•Een puntdicht is een kort gedicht met in de laatste regel of regels een (taal)grapje. Dit grapje vormt vaak een verrassende ontknoping.

•Een limerick is een grappig bedoeld gedichtje van precies vijf regels met een vast rijmschema (a a b b a). In de eerste regel worden meestal het hoofdpersonage en een plaatsnaam genoemd.

Stijlmiddelen voor een grappig effect

Dichters gebruiken verschillende stijlmiddelen om humor aan hun gedichten toe te voegen:

•Een woordspeling is een spelletje met woorden waarbij gebruik wordt gemaakt van verschillende betekenissen van een woord of van woorden die hetzelfde klinken.

•Bij ironie spot je op een milde manier met iets, bijvoorbeeld door het tegenovergestelde te zeggen van wat je eigenlijk bedoelt.

•Een overdrijving houdt in dat je iets veel groter of erger maakt dan het in werkelijkheid is om het grappig te maken.

•Een understatement is het tegenovergestelde van een overdrijving: je maakt iets juist veel kleiner of minder erg dan het in werkelijkheid is.

Vorm en klankspel

De vorm van een gedicht draagt sterk bij aan de humor en het ritme. Dichters maken hierbij gebruik van rijm en klankeffecten:

•Met eindrijm rijmen de woorden aan het einde van verschillende versregels op elkaar. Dit versterkt de logica en het ritme van de grap.

•Bij alliteratie (of beginrijm) zijn de beginletters van opeenvolgende woorden hetzelfde (zoals zoete zoele).

•Bij assonantie (of klinkerrijm) rijmen de klinkers binnen de woorden op elkaar (zoals de oe-klank in zoete zoele).