Les over Taalverzorging - Tussenletters

Leerdoelen

•Je kunt uitleggen wat een samenstelling is.

•Je kunt de regels voor het gebruik van de tussenletters -en- en -e- toepassen.

•Je kunt bepalen wanneer je een tussen-s schrijft in een samenstelling.

Wat is een samenstelling?

Een samenstelling is een nieuw woord dat je maakt door twee bestaande woorden aan elkaar te plakken. In het Nederlands schrijf je deze woorden meestal aan elkaar vast. Soms heb je echter tussenletters nodig om de woorden correct te verbinden en de samenstelling goed uit te kunnen spreken.

Wanneer gebruik je de tussenletters -en- of -e-?

Bij het samenvoegen van woorden gebruik je soms de tussenletters -en- of -e-. De basisregel is dat je -en- schrijft als het eerste woord een zelfstandig naamwoord is dat alleen een meervoud op -en heeft. Een voorbeeld hiervan is roos + geur = rozengeur (want het meervoud van roos is rozen). Er zijn belangrijke uitzonderingen waarbij je geen -en- schrijft, maar alleen een -e-:

•Als het eerste woord een meervoud op -s heeft (bijvoorbeeld: garages, dus garagebedrijf).

•Als het eerste woord zowel een meervoud op -en als op -s heeft (bijvoorbeeld: groenten en groentes, dus groentesoep).

•Als het eerste deel verwijst naar iets waarvan er maar één bestaat (bijvoorbeeld: zon of maan, dus zonnescherm).

•Als het eerste woord een versterkende betekenis heeft (bijvoorbeeld: apetrots of reuzesterk).

Wanneer gebruik je de tussenletter -s-?

Je gebruikt een tussen-s in een samenstelling als je deze klank ook daadwerkelijk hoort wanneer je het woord uitspreekt. Voorbeelden hiervan zijn beroepsvoetballer en lievelingskleur. Soms begint het tweede woord al met een s-klank, waardoor je niet direct hoort of er een extra tussen-s nodig is (zoals bij varkensstal). In dat geval kun je het tweede woord tijdelijk vervangen door een ander woord dat niet met een s begint. Hoor je dan wel een s? Dan schrijf je de tussen-s ook in het oorspronkelijke woord. Bij varkensstal vervang je bijvoorbeeld stal door vlees. Je hoort duidelijk varkensvlees, dus schrijf je varkensstal met een tussen-s. Gebruik bij twijfel altijd een (online) woordenboek of de website woordenlijst.org.