Les over Woordenschat - Wat staat er: figuurlijk taalgebruik
Woordenschat: onbekende woorden en beeldspraak
Wat is figuurlijk taalgebruik en hoe herken je dit?
Leerdoelen
•Je kunt het verschil tussen letterlijk en figuurlijk taalgebruik uitleggen.
•Je kunt figuurlijk taalgebruik en uitdrukkingen in een tekst herkennen.
•Je kunt de betekenis van figuurlijke uitdrukkingen achterhalen met behulp van de context of een woordenboek.
•Je kunt de betekenis van de belangrijkste woorden en uitdrukkingen uit deze paragraaf verklaren.
Letterlijk en figuurlijk taalgebruik
In teksten kom je regelmatig zinnen tegen die je niet letterlijk moet nemen. We maken hierbij onderscheid tussen twee vormen van taalgebruik:
•Bij letterlijk taalgebruik betekenen de woorden precies wat er staat. De betekenis is direct en concreet.
•Bij figuurlijk taalgebruik bedoelt de schrijver of spreker iets anders dan er feitelijk staat geschreven. Er wordt gebruikgemaakt van een overdrachtelijke betekenis.
Een voorbeeld van figuurlijk taalgebruik is de zin: "Hij heeft een rashond op de kop getikt." Dit betekent uiteraard niet dat hij de hond letterlijk op zijn kop heeft geslagen, maar dat hij de hond goedkoop heeft gekocht.
Figuurlijk taalgebruik herkennen en begrijpen
Om een tekst goed te begrijpen, is het belangrijk dat je figuurlijk taalgebruik herkent. Dit kun je doen door jezelf tijdens het lezen steeds af te vragen: bedoelt de schrijver dit precies zoals het er staat? Als dat niet zo is, dan is er sprake van figuurlijk taalgebruik. Je kunt de betekenis achterhalen door de zinnen om de uitdrukking heen goed te lezen. Deze omliggende tekst noemen we de context.
Uitdrukkingen opzoeken
Een uitdrukking is een vaste combinatie van woorden met een figuurlijke betekenis. Als je de betekenis van een uitdrukking niet kent, kun je deze opzoeken in een (online) woordenboek. Het is hierbij belangrijk dat je zoekt op het eerste belangrijke woord uit de uitdrukking. Bij de uitdrukking "Over smaak valt niet te twisten" zoek je bijvoorbeeld in het woordenboek naar het woord smaak om de betekenis te vinden.
Overzicht van figuurlijke uitdrukkingen
In deze paragraaf komen verschillende uitdrukkingen aan bod. In de onderstaande tabel vind je een overzicht van deze uitdrukkingen met hun betekenis:
Uitdrukking | Betekenis |
|---|---|
op de kop tikken | Iets goedkoop of met geluk weten te kopen of te bemachtigen. |
niet vies zijn van | Iets heel lekker vinden of er wel zin in hebben. |
alsof je neus bloedt | Doen alsof je van niets weet of de situatie bewust negeren. |
een slag om de arm houden | Een voorbehoud maken en nog geen definitieve toezegging doen. |
de puntjes op de i zetten | De allerlaatste details van een taak heel nauwkeurig afwerken. |
niet om over naar huis te schrijven | Niet erg bijzonder, matig of zelfs teleurstellend van kwaliteit. |
het zit me niet lekker | Ik maak me er zorgen over of voel me er ongemakkelijk bij. |
de woede op de hals halen | Ervoor zorgen dat anderen heel erg boos op je worden. |
het geklaag was niet van de lucht | Er werd voortdurend en door heel veel mensen geklaagd. |
grotere vormen aannemen | Steeds groter, belangrijker, serieuzer of ernstiger worden. |
rustig ademhalen | Weer gerustgesteld zijn na een periode van spanning of onzekerheid. |
met een gerust hart | Zonder zorgen, angst of twijfel iets kunnen doen. |
binnen de perken houden | Ervoor zorgen dat iets niet te erg wordt of binnen de grenzen blijft. |
een storm in een glas water | Heel veel ophef, drukte of ruzie over een onbeduidende kleinigheid. |
bij de les blijven | Goed blijven opletten en de aandacht niet laten verslappen. |
beginnen te piepen | Snel gaan klagen of onnodig bang of flauw reageren. |
met de neus in de boter vallen | Precies op het juiste, meest gunstige moment ergens binnenkomen. |
er geen touw aan vast kunnen knopen | Er helemaal niets van begrijpen omdat het onlogisch of onduidelijk is. |
nog niet droog achter de oren zijn | Nog erg jong, onervaren of onvolwassen zijn. |
iemand uit de tent lokken | Iemand verleiden om zijn echte mening te geven of te reageren. |
in de smaak vallen | Door anderen gewaardeerd, mooi of lekker gevonden worden. |
de smaakmaker zijn | De persoon zijn die op een feest of bijeenkomst voor de sfeer en gezelligheid zorgt. |
Belangrijke woordenschat
Naast uitdrukkingen bevat deze paragraaf een aantal belangrijke kernwoorden die je moet kennen:
•boycotten: Het weigeren om producten van een bedrijf te kopen of ergens aan mee te doen als protest.
•heisa: Grote drukte, ophef of overdreven gedoe om iets kleins.
•complot: Een geheime samenwerking of afspraak tussen personen om samen iets te ondernemen tegen anderen (samenzwering).
•versie: Een bepaalde uitvoering, vorm of bewerking van een tekst of product.
•paniek: Een plotselinge, hevige schrik en angst die zich snel kan verspreiden.
•gerucht: Een bericht dat de ronde doet, maar waarvan de waarheid nog niet officieel vaststaat.
•consument: Iemand die goederen of diensten koopt en gebruikt (de eindgebruiker).
•producent: Een persoon of bedrijf dat goederen of diensten maakt of levert.
•wijziging: Een verandering of aanpassing van iets bestaands.
•verruilen: Het ene inwisselen of vervangen voor het andere.
•binnen no time: In een zeer korte tijd, oftewel heel erg snel.
•vertrouwd: Bekend, veilig en betrouwbaar aanvoelend.