Les over 3 Dat mag niet!

Leerdoelen

•Je kunt uitleggen wat een infographic is en welke doelen deze kan hebben.

•Je kunt het begrip informatiedichtheid definiëren en verklaren hoe een infographic hierbij helpt.

•Je kunt de maatregelen van de Europese Unie en Nederland tegen nepnieuws en desinformatie beschrijven.

•Je kunt het verschil tussen smaad en laster uitleggen en benoemen welke straffen hierop staan.

•Je kunt de stappen beschrijven die je kunt nemen wanneer je te maken krijgt met smaad of laster.

Informatie en infographics

Een tekst heeft een bepaalde lay-out of opmaak. Soms kan een schrijver met deze lay-out informatie duidelijker maken of samenvatten, bijvoorbeeld door een infographic te gebruiken. Dit is een visuele weergave van informatie die zo veel mogelijk grafisch (in beelden) wordt gepresenteerd. Een infographic is vooral handig wanneer een bron een hoge informatiedichtheid heeft. Dit is de hoeveelheid informatie die in een bron wordt aangeboden. Als deze hoeveelheid te groot is, kan het publiek de informatie moeilijk verwerken. Een infographic helpt om de informatie eenvoudig te verdelen en overzichtelijk te maken.

Kenmerken en doelen van een infographic

Een infographic kan verschillende soorten informatie bevatten:

•Cijfermatige informatie, zoals getallen of grafieken.

•Geografische informatie, zoals een landkaart.

•Uitleg over een proces of een bepaalde ontwikkeling.

Hoewel een infographic vaak de aandacht van de lezer trekt, is het hoofddoel altijd informeren. Dit gebeurt door nieuwe informatie aan de tekst toe te voegen, of door bestaande informatie uit de tekst duidelijker te maken of te benadrukken.

Nepnieuws en desinformatie

In de digitale wereld is het belangrijk om kritisch naar bronnen te kijken. Er wordt namelijk regelmatig nepnieuws verspreid. Dit is onjuiste informatie die wordt gepresenteerd als echt nieuws. Een andere term hiervoor is desinformatie, waarbij doelbewust onwaarheden worden verspreid om mensen te misleiden.

Maatregelen tegen nepnieuws

De Europese Unie en de Nederlandse overheid nemen verschillende maatregelen om de verspreiding van desinformatie tegen te gaan:

•De Digital Services Act (DSA) stelt strenge regels op voor online platformen.

•Er is een vernieuwde praktijkcode tegen desinformatie, waarin grote technologiebedrijven zoals Google, Facebook en Twitter (X) beloven hun maatregelen te verbeteren.

•Nederlandse veiligheidsdiensten houden in de gaten of andere landen desinformatie verspreiden in Nederland.

•Er wordt ingezet op mediawijsheid. Dit is het geheel van vaardigheden om veilig, kritisch en bewust om te gaan met media. In het onderwijs leren kinderen hiermee hoe ze informatie op internet slim kunnen zoeken en beoordelen.

Smaad en laster

Het online verspreiden van negatieve berichten over anderen is niet alleen kwetsend, maar kan ook strafbaar zijn. De wet maakt hierbij onderscheid tussen smaad en laster.

Wat is het verschil?

Er is sprake van smaad wanneer iemand opzettelijk de goede naam van een ander beschadigt door bepaalde feiten te verspreiden. Dit kan de waarheid zijn (bijvoorbeeld vertellen dat iemand in de gevangenis heeft gezeten), maar het kan ook gaan om beweringen waarvan de verspreider niet weet of ze waar zijn. We spreken van laster wanneer iemand opzettelijk een leugen verspreidt over een ander, terwijl diegene heel goed weet dat het bericht niet waar is. Zowel smaad als laster is een klachtdelict. Dit betekent dat de politie en justitie pas in actie kunnen komen wanneer het slachtoffer zelf aangifte doet.

Stappenplan bij smaad of laster

Als iemand negatieve berichten over jou verspreidt, kun je de volgende stappen ondernemen:

1.Controleer of er daadwerkelijk sprake is van smaad of laster.

2.Vraag de persoon direct om te stoppen en de berichten te verwijderen. Als het bericht online staat, kun je ook de beheerder van het platform vragen om het te verwijderen.

3.Verzamel zo veel mogelijk bewijs, zoals screenshots van berichten, foto's, e-mails of getuigenverklaringen.

4.Doe aangifte bij de politie om een strafzaak te starten. Als er te weinig bewijs is, kun je in ieder geval een melding laten maken.

5.Ga eventueel naar de rechter. De rechter kan de dader dwingen de berichten te verwijderen en een straf opleggen.

Maximale straffen

De maximale straffen voor deze delicten zijn aanzienlijk en hangen af van de ernst en de vorm van het delict: