Les over 4 Instructieve teksten

Leerdoelen

•Je kunt de kenmerken en voorbeelden van een instructieve tekst benoemen.

•Je kunt het tekstdoel van een instructieve tekst herkennen en uitleggen.

•Je kunt de belangrijkste tekstverbanden in een instructieve tekst aanwijzen.

•Je kunt een tekst opbouwen volgens een vaste structuur voor betogende en activerende teksten.

•Je kunt zelf een duidelijke instructie schrijven met behulp van doe-woorden.

Betogende en activerende teksten

Als je zelf een betogende tekst of een activerende tekst schrijft of uitspreekt, helpt een vaste tekstopbouw om je boodschap begrijpelijk te maken voor de lezer of luisteraar. Je schrijfdoel bepaalt welke opbouw je kiest.

Vaste tekstopbouw per schrijfdoel

In de onderstaande tabel zie je hoe je een tekst opbouwt op basis van je schrijfdoel:

Stappenplan: Schrijven volgens een vaste opbouw

Om een tekst met een duidelijke structuur te schrijven, volg je deze stappen:

1.Bepaal het onderwerp en de hoofdgedachte.

2.Bepaal het tekstdoel.

3.Kies een opbouw die bij het schrijfdoel van de tekst past.

4.Maak een bouwplan voor je tekst.

5.Gebruik passende tekstverbanden en signaalwoorden om je tekst nog meer structuur te geven.

6.Gebruik tussenkopjes.

7.Geef je tekst een duidelijke titel.

8.Zoek eventueel een afbeelding die bij je onderwerp past.

Wat zijn instructieve teksten?

Een instructieve tekst is een specifieke tekstsoort die je uitlegt hoe je een bepaalde handeling moet uitvoeren. Bekende voorbeelden van instructieve teksten zijn:

•Recepten voor het bereiden van gerechten.

•Gebruiksaanwijzingen en handleidingen voor apparaten of spellen.

•Bijsluiters van medicijnen.

•Aanwijzingen en praktische richtlijnen.

Niet alleen geschreven teksten, maar ook kijk- en luisterfragmenten (zoals instructievideo's) kunnen een instructieve functie hebben.

Het tekstdoel: instrueren

Het belangrijkste tekstdoel van een instructieve tekst is instrueren. Dit betekent dat de schrijver van de tekst wil dat de lezer leert hoe hij of zij iets moet doen.

Kenmerken en structuur van een instructie

Een goede instructieve tekst is zo opgebouwd dat de lezer de stappen gemakkelijk en in de juiste volgorde kan uitvoeren. Hierbij spelen de volgende elementen een grote rol:

Tekstverbanden en signaalwoorden

In instructieve teksten kom je vaak specifieke tekstverbanden tegen die de samenhang tussen de stappen duidelijk maken:

•Tijdsvolgorde: Dit verband geeft aan in welke volgorde je de handelingen moet uitvoeren. Je herkent dit aan signaalwoorden zoals eerst, daarna, vervolgens en tot slot, of aan genummerde stappen.

•Doel-middel: Dit verband legt uit waarom je een bepaalde handeling doet (het doel) en wat je daarvoor gebruikt of doet (het middel).

•Opsomming: Dit wordt gebruikt om bijvoorbeeld de benodigde ingrediënten of materialen overzichtelijk onder elkaar te zetten, vaak met opsommingstekens (bullets).

Het gebruik van doe-woorden

Een belangrijk kenmerk van instructiezinnen is dat ze bijna altijd beginnen met een doe-woord (een werkwoord in de gebiedende wijs of een actiewerkwoord). Dit maakt meteen duidelijk welke actie de lezer moet ondernemen. Voorbeelden hiervan zijn: houd, snuif, spuit, leg of bak.

Visuele ondersteuning en digitale hulpmiddelen

Instructies worden vaak verduidelijkt met afbeeldingen of illustraties die laten zien wat de bedoeling is. Op websites zie je daarnaast vaak hyperlinks (blauwe, onderstreepte woorden). Deze links dienen als hulpmiddel om de lezer snel naar de juiste aanvullende informatie of formulieren te leiden die voor zijn of haar specifieke situatie belangrijk zijn.