Les over 4 Het einde van de oorlog

Leerdoelen

•Je kunt twee oorzaken en drie gevolgen van de Russische Revolutie uitleggen.

•Je kunt beschrijven hoe de Verenigde Staten betrokken raakten bij de Eerste Wereldoorlog door de onbeperkte duikbotenoorlog.

•Je kunt uitleggen hoe Duitsland uiteindelijk werd verslagen en hoe de wapenstilstand tot stand kwam.

•Je kunt de belangrijkste bepalingen van het Verdrag van Versailles en de oprichting van de Volkenbond benoemen.

•Je kunt de gevolgen van de vredesverdragen voor de andere centralen, zoals Oostenrijk-Hongarije en het Turkse Rijk, beschrijven.

Belangrijke jaartallen

•1914: Rusland raakt betrokken bij de Eerste Wereldoorlog.

•Februari 1917: De Russische Revolutie begint en de tsaar moet aftreden.

•April 1917: De Verenigde Staten sluiten zich aan bij de geallieerden.

•Oktober 1917: De communisten onder leiding van Lenin grijpen de macht in Rusland.

•9 november 1918: Pieter Jelles Troelstra roept de revolutie uit in Nederland (de Vergissing van Troelstra).

•11 november 1918: Ondertekening van de wapenstilstand; einde van de Eerste Wereldoorlog.

•1919: Ondertekening van het Verdrag van Versailles en andere vredesverdragen.

•1922: De communisten geven Rusland de nieuwe naam de Sovjet-Unie.

De Russische Revolutie

In 1917 veranderde de situatie in de Eerste Wereldoorlog volledig. Rusland stapte uit de strijd vanwege een interne revolutie. Al vóór de oorlog was er grote onvrede in Rusland. Het land werd niet democratisch bestuurd, maar door een absolute vorst, de tsaar. De tsaar en de adel bezaten alle macht en rijkdom, terwijl de boeren en arbeiders in diepe armoede leefden. Toen Rusland in 1914 betrokken raakte bij de Eerste Wereldoorlog, verergerden de problemen. Miljoenen soldaten sneuvelden en door het tekort aan boeren op het land ontstonden er enorme voedseltekorten en hongersnood onder de bevolking. In februari 1917 braken er grote rellen uit, waarna de tsaar moest aftreden. De nieuwe, tijdelijke regering besloot echter door te vechten. Dit leidde tot grote woede en gaf een kans aan Vladimir Lenin, de leider van de communisten. Het communisme is een politieke stroming die streeft naar een klassenloze samenleving waarin iedereen gelijk is en de welvaart eerlijk is verdeeld. Lenin beloofde het volk een einde aan de honger, de onderdrukking en de oorlog. In oktober 1917 grepen de communisten de macht. Deze ingrijpende periode van opstanden en de machtsovername tussen februari en oktober 1917 noemen we de Russische Revolutie. Dit leidde tot grote veranderingen:

•Rusland werd een communistisch land met Lenin als leider en kreeg in 1922 de nieuwe naam Sovjet-Unie.

•Lenin sloot direct vrede met de Duitsers, waardoor Rusland uit de oorlog stapte.

De revolutie inspireerde ook communisten in andere landen. In Nederland dacht Pieter Jelles Troelstra, de leider van de socialistische SDAP, dat Nederland ook klaar was voor een revolutie. Op 9 november 1918 riep hij de revolutie uit, maar dit mislukte volledig door een gebrek aan steun. Deze gebeurtenis staat bekend als 'de Vergissing van Troelstra'.

Duitsland wordt verslagen

Hoewel Duitsland na de vrede met Rusland nog maar op één front hoefde te vechten, lukte het de Duitsers niet om de oorlog te winnen. Dit kwam mede door de strijd op zee. De Britse marine blokkeerde de Duitse havens, waardoor de toevoer van voedsel en grondstoffen volledig stilviel. Hierdoor ontstonden in Duitsland grote tekorten aan voedsel en materialen voor wapens en uniformen. Als reactie zetten de Duitsers onderzeeërs in om de toevoer naar Groot-Brittannië te blokkeren. Zij begonnen een onbeperkte duikbotenoorlog, waarbij ze zowel vijandelijke als neutrale schepen (waaronder Nederlandse en Amerikaanse schepen) tot zinken brachten. Dit wekte de woede van de Verenigde Staten, die besloten zich in april 1917 aan te sluiten bij de geallieerden. Met de steun van de Verenigde Staten werden de geallieerden veel sterker. Eind 1918 stortte het Duitse thuisfront in door de aanhoudende tekorten en opstanden. De Duitse keizer moest aftreden en de nieuwe regering besloot de strijd te staken. Op 11 november 1918 ondertekenden Duitsland en de geallieerden een wapenstilstand, een formele afspraak om te stoppen met vechten. Dit betekende het einde van de Eerste Wereldoorlog. Kort daarvoor hadden ook het Turkse Rijk en Oostenrijk-Hongarije al een wapenstilstand gesloten.

De Vredesverdragen

In 1919 kwamen de overwinnaars bijeen om vredesverdragen op te stellen waarin de centralen zwaar werden gestraft. Het belangrijkste verdrag met Duitsland was het Verdrag van Versailles. Duitsland kreeg de volledige schuld van de oorlog en moest akkoord gaan met zeer strenge bepalingen:

•Duitsland moest een herstelbetaling doen van meer dan 100 miljard marken om de oorlogsschade te vergoeden.

•Duitsland moest gebieden afstaan aan Frankrijk (in het westen) en Polen (in het oosten), en raakte al zijn koloniën kwijt.

•Het Duitse leger mocht niet groter zijn dan 100.000 man en Duitsland mocht geen oorlogsvloot meer bezitten.

•In het Duitse Rijnland, grenzend aan België en Frankrijk, mochten geen Duitse soldaten worden gelegerd.

Frankrijk en Groot-Brittannië wilden Duitsland hiermee permanent verzwakken zodat het geen bedreiging meer kon vormen.

Als onderdeel van het Verdrag van Versailles werd ook de Volkenbond opgericht. Dit was een internationale organisatie waarin landen ruzies moesten uitpraten in plaats van oorlog voeren. De Volkenbond werd echter geen succes: de Verenigde Staten weigerden lid te worden, en Duitsland en de Sovjet-Unie mochten in eerste instantie geen lid worden.

Nieuwe grenzen in Europa

Ook de andere centralen moesten vredesverdragen tekenen, waardoor zij hun positie als Europese grootmacht volledig kwijtraakten:

•Oostenrijk-Hongarije viel uiteen in verschillende onafhankelijke staten, waaronder Oostenrijk en Hongarije.

•Het Turkse Rijk raakte zijn gebieden in het Midden-Oosten kwijt aan Groot-Brittannië en Frankrijk; alleen het onafhankelijke land Turkije bleef over.