Les over 5 Afweer

Leerdoelen

•Je kunt uitleggen wat ziekteverwekkers zijn en hier verschillende voorbeelden van noemen.

•Je kunt beschrijven hoe de hoornlaag, talg, slijmvliezen en maagsap het lichaam beschermen tegen ziekteverwekkers.

•Je kunt de rol van koorts en witte bloedcellen bij de afweer uitleggen.

•Je kunt uitleggen hoe een inenting leidt tot immuniteit.

•Je kunt de werking en het doel van antibiotica en inentingen beschrijven.

Ziekteverwekkers en de eerste verdediging

Van veel soorten bacteriën en virussen kun je ziek worden. Ook sommige schimmels (zoals bij zwemmerseczeem) en dieren (zoals de lintworm of spoelworm) of bepaalde stoffen kunnen je ziek maken. Dit zijn allemaal voorbeelden van ziekteverwekkers. Wanneer deze je lichaam binnendringen, kunnen ze een infectie veroorzaken.

Gelukkig verdedigt je lichaam zich hiertegen. Deze verdediging noem je afweer. Ziekteverwekkers kunnen niet zomaar je lichaam binnendringen dankzij verschillende barrières:

•De hoornlaag van je huid vormt een fysieke barrière waar ziekteverwekkers niet gemakkelijk doorheen kunnen. Alleen bij een wond of een insectenbeet kunnen ze erdoorheen dringen.

•De talg op je huid helpt mee om de groei van schimmels tegen te gaan.

•De slijmvliezen in je mondholte, neusholte en longen beschermen je ook tegen indringers. Speeksel bevat bovendien stoffen die bacteriën doden.

•Het maagsap in je maag is erg zuur en doodt de meeste ziekteverwekkers die je via je mond binnenkrijgt.

Als ziekteverwekkers toch je lichaam binnendringen, kun je koorts krijgen. Door de stijging van je lichaamstemperatuur kunnen de ziekteverwekkers minder goed groeien.

Afweer door witte bloedcellen

Als ziekteverwekkers de eerste barrières passeren, komen de witte bloedcellen in actie. Er zijn verschillende soorten witte bloedcellen met elk hun eigen taak:

•Sommige witte bloedcellen doden ziekteverwekkers door ze in te sluiten en zo onschadelijk te maken.

•Andere witte bloedcellen maken speciale antistoffen aan. Deze antistoffen binden zich aan de ziekteverwekkers om ze onschadelijk te maken.

Immuniteit en inentingen

Sommige ziekteverwekkers, zoals het waterpokkenvirus, kunnen je maar één keer ziek maken. De witte bloedcellen leren dan hoe ze de juiste antistoffen moeten maken. Bij een tweede infectie maken ze deze antistoffen zo snel en in zulke grote hoeveelheden aan dat je niet meer ziek wordt. Je bent dan immuun geworden. Je kunt ook immuun worden door een inenting (vaccinatie). Hierbij word je geïnjecteerd met dode of verzwakte ziekteverwekkers. Je wordt hier niet echt ziek van, maar je witte bloedcellen leren wel om de juiste antistoffen te maken. Bekende inentingen zijn:

•De DKTP-inenting voor baby's, die beschermt tegen de vier ziekten difterie, kinkhoest, tetanus en polio (kinderverlamming).

•De BMR-inenting, die beschermt tegen de bof, mazelen en rodehond.

•De inenting tegen het humaan papillomavirus (HPV) voor meisjes vanaf 12 jaar om baarmoederhalskanker te voorkomen.

Medicijnen tegen infecties: antibiotica

Als je toch een infectie oploopt, kan een arts medicijnen voorschrijven. Veel infecties worden veroorzaakt door bacteriën. Deze kunnen worden bestreden met antibiotica. Dit zijn stoffen waar bacteriën van doodgaan. Let op: antibiotica werken alleen tegen bacteriën; virussen gaan er niet van dood! Een bekend voorbeeld van een antibioticum is penicilline. Dankzij de ontdekking van antibiotica komt een ernstige bacteriële ziekte zoals tuberculose in Nederland bijna niet meer voor.