Les over 1 Het zenuwstelsel

Leerdoelen

•Je kunt de onderdelen van het centrale zenuwstelsel en de zenuwen benoemen.

•Je kunt het verschil tussen een prikkel en een impuls uitleggen.

•Je kunt beschrijven hoe impulsen door het lichaam worden geleid en verwerkt.

•Je kunt de werking van het orthosympathische en parasympathische zenuwstelsel verklaren.

De bouw van het zenuwstelsel

Met je zintuigen neem je constant veranderingen in je omgeving waar. Je lichaam verwerkt deze informatie en zorgt voor een passende reactie. Dit proces wordt geregeld door het zenuwstelsel en het hormoonstelsel. Het zenuwstelsel bestaat uit twee hoofddelen: het centrale zenuwstelsel en de zenuwen. Het centrale zenuwstelsel bestaat uit de volgende onderdelen:

•De grote hersenen

•De kleine hersenen

•De hersenstam

•Het ruggenmerg

De zenuwen vormen de verbinding tussen het centrale zenuwstelsel en alle andere delen van je lichaam, zoals je zintuigen, spieren en klieren.

Informatieverwerking: prikkels en impulsen

Het zenuwstelsel verwerkt informatie uit de omgeving via een vast patroon. Dit gebeurt met behulp van prikkels en impulsen:

•Een prikkel is een invloed uit het milieu op een organisme. Voorbeelden van prikkels zijn licht, geluid, geur, smaak, warmte, kou en pijn.

•Zintuigcellen zijn speciaal ingericht om specifieke prikkels waar te nemen. Zo liggen de zintuigcellen voor smaak op je tong en niet op je huid.

•Onder invloed van een prikkel ontstaan in de zintuigcellen impulsen. Dit zijn elektrische signalen die door de zenuwen kunnen worden voortgeleid.

De weg die de informatie aflegt, verloopt in een vaste volgorde:

1.Zintuigcellen vangen een prikkel op (bijvoorbeeld het zien of ruiken van een sinaasappel).

2.In de zintuigcellen ontstaan impulsen onder invloed van deze prikkel.

3.Zenuwen geleiden deze impulsen naar de hersenen.

4.De hersenen verwerken de impulsen. Je wordt je bewust van de waarneming en de hersenen sturen nieuwe impulsen uit.

5.Zenuwen geleiden deze nieuwe impulsen naar de spieren of klieren.

6.De spieren of klieren reageren op de impulsen: spieren trekken zich samen (bijvoorbeeld om een partje sinaasappel te pakken) en klieren scheiden stoffen af (bijvoorbeeld speekselklieren die speeksel aanmaken).

Aansturing van beweging en automatische processen

Het zenuwstelsel is essentieel voor de aansturing van je spieren. Wanneer je bijvoorbeeld een gewicht tilt, sturen je zintuigen informatie over het gewicht en de beweging naar het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel stuurt vervolgens de juiste spieren aan zodat je in evenwicht blijft. Daarnaast regelt het zenuwstelsel automatische processen in je lichaam waar je niet bij hoeft na te denken, zoals je ademhaling en je hartslag. Bij lichamelijke inspanning zorgt het zenuwstelsel ervoor dat je ademhaling en hartslag versnellen. Hierdoor krijgen je spieren snel genoeg zuurstof en voedingsstoffen. Deze automatische processen worden gereguleerd door twee verschillende delen van het zenuwstelsel:

•Het orthosympathisch deel: dit deel is actief wanneer het lichaam in actie moet komen (bijvoorbeeld tijdens sport of stress). Het verhoogt de hartslag- en ademhalingsfrequentie, verwijdt de pupillen en de luchtwegen, en remt de activiteit van de maag en darmen.

•Het parasympathisch deel: dit deel is actief wanneer het lichaam in rust is en kan herstellen. Het verlaagt de hartslag- en ademhalingsfrequentie, vernauwt de pupillen en de luchtwegen, en stimuleert de activiteit van de maag en darmen.