Les over 2 Voelen, ruiken en proeven

Leerdoelen

•Je kunt de verschillende zintuigen in de huid benoemen en hun werking uitleggen.

•Je kunt de bouw en werking van het reukzintuig beschrijven.

•Je kunt uitleggen hoe smaakzintuigen werken en de vijf basissmaken benoemen.

•Je kunt de functie van het zijlijnorgaan bij vissen uitleggen.

Zintuigen in de huid

Je huid bevat verschillende soorten zintuigen waarmee je je omgeving kunt waarnemen. Vlak onder de opperhuid liggen de tastknopjes. Hierin bevinden zich de tastzintuigen, die reageren op lichte aanraking. Hiermee voel je bijvoorbeeld of een voorwerp glad, ruw, hard of zacht is. Blinde mensen gebruiken deze zintuigen intensief om brailleschrift te lezen met hun vingertoppen. Dieper in de huid liggen de drukzintuigen. Deze reageren wanneer er op je huid wordt gedrukt. Ze helpen je om de kracht te regelen waarmee je iets vastpakt, zodat je een breekbaar glas met minder kracht vastpakt dan een stevige beker. In de huid liggen ook warmtezintuigen en koudezintuigen. Wanneer je huid afkoelt, bijvoorbeeld door het aanraken van een ijsblokje, geeft je huid warmte af en worden de koudezintuigen geprikkeld. Warmtezintuigen reageren juist wanneer de huid in aanraking komt met iets dat warmer is dan de huid zelf. Pijn neem je waar met pijnpunten. Dit zijn de vrije uiteinden van gevoelszenuwen. Ze liggen verspreid over je hele lichaam, dus ook in dieper gelegen organen.

Het reukzintuig

In je neus bevindt zich het reukzintuig. De binnenkant van de neusholte is bedekt met het neusslijmvlies. Bovenin de neusholte liggen in dit slijmvlies de reukzintuigcellen die zijn uitgerust met reukharen. Deze zintuigcellen worden geprikkeld door geuren uit de lucht. Wanneer deze prikkels sterk genoeg zijn, ontstaan er impulsen die via gevoelszenuwen naar de hersenen worden geleid.

De smaakzintuigen

Op het oppervlak van de tong lopen fijne groefjes. Aan de zijkanten van deze groefjes liggen de smaakknopjes, waarin zich de smaakzintuigcellen bevinden. Deze smaakzintuigen kunnen slechts vijf verschillende basissmaken onderscheiden:

•Zoet

•Zuur

•Zout

•Bitter

•Umami (hartig)

Alle andere smaken die je waarneemt, proef je niet alleen met je tong, maar neem je voor een groot deel waar met je reukzintuig. Smaak en geur werken dus nauw samen om een smaakervaring te creëren.

Leven in het donker

Sommige dieren hebben speciale zintuigen om waar te nemen in het donker. De blinde grottenvis leeft in het aardedonker en vindt zijn weg en voedsel met behulp van het zijlijnorgaan. Ook aquariumvissen hebben dit orgaan. Wanneer vissen zwemmen, veroorzaken ze trillingen in het water. Deze trillingen weerkaatsen tegen objecten (zoals de ruit van een aquarium) en worden opgevangen door het zijlijnorgaan, waardoor de vis de omgeving kan waarnemen en nooit tegen de ruit zwemt.